Katwijk zei eerst nee, toen kwam de druk uit Den Haag: de geheime deal achter de miljardenfabriek van farmareus Eli Lilly

In dit artikel:

De gemeenteraad van Katwijk heeft ingestemd met de komst van een farmaceutische fabriek van het Amerikaanse Eli Lilly in Valkenburg. De investering bedraagt 2,6 miljard euro en het complex krijgt een oppervlakte van ongeveer 28 voetbalvelden. Volgens een reconstructie van journalist David Boerstra verliepen de onderhandelingen sinds de zomer van 2024 grotendeels in het geheim onder de codenaam Goya. Inwoners werden pas in november 2025 geïnformeerd, terwijl de gemeenteraad al eerder vrijwel zeker wist dat Eli Lilly zich in het gebied zou vestigen.

De gemeente stelde aanvankelijk voorwaarden, waaronder een maximale omvang van 15 hectare, geen hoog en gesloten complex en voorrang voor de stroomvoorziening van woningen. Volgens wethouder Gerard Mostert oefenden meerdere ministers druk uit om die eisen af te zwakken. Uit een geheime brief blijkt dat Katwijk vreesde voor een aanwijzing van provincie of Rijk en voor het wegvallen van toekomstige regionale investeringen als de gemeente niet zou instemmen.

Inwoners verzamelden genoeg handtekeningen voor een referendum, maar de gemeenteraad wees dat af. Juridisch adviseur Van Holsteijn stelde dat de procedures onder de Omgevingswet te snel verlopen voor een referendum en dat de lokale referendumregels botsen met hogere wetgeving. D66 stemde naar eigen zeggen met tegenzin tegen. Daardoor kregen inwoners geen directe stem over een project dat hun leefomgeving langdurig zal veranderen.

Onderzoeksbureau Decisio concludeerde dat de economische baten vooral in de regio terechtkomen, terwijl de overlast lokaal wordt gedragen. De fabriek zou dagelijks bijna een miljoen liter water gebruiken, meer dan 17.000 huishoudens aan elektriciteit verbruiken en door een overbelast elektriciteitsnet zelf stroom opwekken met gasturbines. Die verbruiken naar verwachting bijna 10 miljoen kubieke meter aardgas per jaar. Het gebouw wordt bijna 40 meter hoog en zichtbaar vanuit grote delen van Valkenburg.

Critici wijzen ook op milieurisico’s en de gefaseerde vergunningverlening. Eerst worden locatie en gebouw goedgekeurd; vergunningen voor productie, stoffen en lozingen volgen later. Daardoor kunnen eerdere besluiten toekomstige stappen volgens hen moeilijker terugdraaien. Een volledige milieueffectrapportage ontbrak in deze fase. Eli Lilly kwalificeerde de productie als fysieke processen, terwijl Hoogheemraadschap Rijnland vragen stelde over het afvalwater. Ook liggen de Natura 2000-gebieden Coepelduynen en Meijendel in de buurt.

Daarnaast wordt gewezen op eerdere juridische problemen van Eli Lilly, waaronder een Amerikaanse schikking van 1,4 miljard dollar in 2009 wegens illegale marketing van Zyprexa en een veroordeling in Brazilië rond blootstelling van werknemers aan gevaarlijke stoffen. De doorslag voor de gemeenteraad kwam uiteindelijk mede door 72 miljoen euro voor infrastructuur en de belofte dat de helft van de woningen in Valkenhorst betaalbaar wordt. Volgens de reconstructie was die financiële toezegging slechts één dag geldig, waardoor tegenstanders spreken van politieke druk in plaats van een volwaardige publieke afweging.