Karel de Grote én Joe Biden baseerden zich op Augustinus' "De civitate Dei"

In dit artikel:

Precies 1600 jaar geleden voltooide Aurelius Augustinus na veertien jaar schrijven zijn omvangrijke werk *De civitate Dei* (*De stad Gods*), bestaande uit 22 boeken en 662 hoofdstukken. Volgens Anthony Dupont, hoogleraar aan de KU Leuven, behoort het boek tot de canon van de westerse cultuur. Het werd door de eeuwen heen veel gekopieerd, vertaald, bestudeerd en geciteerd. Ook moderne politici, onder wie de Amerikaanse president Joe Biden, verwijzen er nog naar.

Augustinus schreef het werk na de val van Rome in 410. In de eerste tien boeken verdedigt hij het christendom tegen de beschuldiging dat het verantwoordelijk was voor de ondergang van het Romeinse Rijk. Volgens hem lag de oorzaak in het morele verval van de heidense cultuur. Tegelijk stelde hij dat het christendom niet samenvalt met enig rijk of politiek systeem, maar de staat overstijgt. Daarmee brak hij met het idee dat de wereldgeschiedenis naar één christelijk imperium toewerkte.

De begrippen ‘stad van God’ en ‘aardse stad’ vormen de kern van het verdere werk. Ze verwijzen volgens Dupont niet simpelweg naar respectievelijk de kerk en de wereldlijke staat. De twee steden staan voor verschillende menselijke liefdesoriëntaties: liefde tot God en zelfverloochening tegenover liefde voor zichzelf en het verloochenen van God. Daarom biedt Augustinus geen blauwdruk voor een christelijke staat, christendemocratische leer of andere politieke ideologie. Het werk gaat vooral over de vraag hoe mensen in het aardse leven als christen kunnen leven.

De brede thematiek maakte *De civitate Dei* tot een intellectuele schatkamer. Augustinus beïnvloedde onder anderen Karel de Grote, Dante, Thomas More, Luther, Calvijn en Hannah Arendt. Vooral de theologie werd diepgaand door hem gevormd, onder meer via zijn opvattingen over zonde, genade en predestinatie. Dupont benadrukt daarnaast nederigheid als een minstens zo belangrijk thema: mensen blijven beperkte pelgrims op weg naar de stad van God, maar hebben juist daarom de opdracht zich actief en toegewijd voor de wereld in te zetten. Augustinus erkende de grenzen van menselijke kennis, terwijl hij toch probeerde de grootste geloofsvragen uitvoerig te doordenken.