Kans 'aanzienlijk' dat avondklokzaak in voordeel van BVNL uitpakt: 'Er lijkt een kentering gaande te zijn'
In dit artikel:
BVNL procedeert tegen de staat omdat zij op basis van de Wet open overheid (Woo) inzage eist in de besluitvorming rond de Nederlandse avondklok tijdens de coronacrisis. Volgens journalist Vala van den Boomen zou het ministerie ongeveer 40.000 documenten hebben aangetroffen — vooral chat- en appberichten tussen ambtenaren en bewindslieden — maar is daaruit aanvankelijk vrijwel niets openbaar gemaakt. Na bezwaar en een hoorzitting nam het aantal vrijgegeven stukken toe van tien naar 63, wat volgens BVNL in geen verhouding staat tot de omvang van het materiaal.
Van den Boomen verwijt de overheid het structureel tegenwerken van het Woo-verzoek: er zouden onjuiste en niet-geautoriseerde zoektermen zijn gebruikt, grote delen van relevante communicatie zijn buiten de reikwijdte van het verzoek geplaatst en essentiële passages zijn geanonimiseerd of achtergehouden. Ook zouden de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en van Algemene Zaken helemaal niet op het verzoek hebben gereageerd. Het ministerie van Justitie en Veiligheid had beloofd vijf deelbesluiten te nemen; tot nu toe zijn er slechts drie ontvangen en een laatste deelbesluit, gepland uiterlijk 31 maart 2025, is niet toegezonden.
Tijdens recente zittingen uitte de rechter scherpe kritiek op de procesvoering en dossiervorming van Justitie en Veiligheid; de rechter noemde de toelichting moeilijk te volgen en stelde vragen over verdwenen documenten, lange vertragingen en onduidelijke weigeringsgronden. Het ministerie verdedigt zich met het argument dat openbaarmaking schade aan de strategie van de staat kan toebrengen en beroept zich op vertrouwelijkheid van de Landsadvocaat. Van den Boomen stelt dat de Landsadvocaat structureel wordt meegenomen in interne communicatie, waardoor bijna alles als vertrouwelijk kan worden aangemerkt en Woo-verzoeken effectief worden geblokkeerd.
De rechter zal de gebruikte weigeringsgronden toetsen aan de Woo, die juist actieve openbaarmaking bevordert en uitzonderingen beperkt. Ondanks het overschrijden van termijnen zegt het ministerie nog minstens vier maanden nodig te hebben om de besluitvorming af te ronden; dwangsommen zouden nog niet verschuldigd zijn vanwege de complexiteit van het dossier.
Van den Boomen ziet in deze zaak een groter belang dan de avondklok alleen: het raakt aan transparantie, controleerbaarheid van macht en de werking van de democratische rechtsstaat. Ze noemt het patroon van vertraagde en beperkte openbaarheid problematisch en zegt dat de zittingen reden tot voorzichtig optimisme geven, mede door de kritische houding van de rechter. De uitspraak is gepland voor 25 februari.