Kan Israël zonder de Verenigde Staten?

In dit artikel:

Al bijna zestig jaar vormen de Verenigde Staten en Israël een strategisch bondgenootschap, maar recente gebeurtenissen tonen scheurtjes in die eens vanzelfsprekende relatie. Tijdens de G7-top in Frankrijk bekritiseerde president Trump openlijk de Israëlische bombardementen in Zuid-Libanon omdat die zijn pas aangekondigde akkoord met Iran zouden ondermijnen; de Amerikaanse ambassadeur in Israël reageerde vervolgens fel naar aanleiding van Trumps opmerkingen, waarmee de discussie publiekelijk escaleerde.

De band tussen beide landen ontstond vooral na de Zesdaagse Oorlog van 1967 en werd institutioneel vastgelegd in een tienjarig steunpakket uit 2016 ter waarde van 38 miljard dollar dat loopt tot eind 2028. Israël ontvangt sinds 2019 jaarlijks 3,3 miljard dollar voor Amerikaans defensiematerieel plus 500 miljoen voor gezamenlijke raketverdediging (onder meer Iron Dome en Arrow). Tegelijkertijd voert premier Benjamin Netanyahu aan dat Israël uiteindelijk minder afhankelijk wil worden van Amerikaanse steun; hij zegt de jaarlijkse hulp idealiter “tot nul” terug te brengen en investeert substantieel (110 miljard dollar) in een binnenlandse defensie-industrie. Israël besteedt nu al circa 7% van zijn bbp aan defensie, meer dan het dubbele van het Amerikaanse aandeel.

Analisten zoals Nimrod Goren (Mitvim) benadrukken dat die retoriek deels politiek is: Netanyahu wil mogelijke toekomstige terugval in Amerikaanse steun inkaderen als een eigen keuze. Praktijk en samenwerking vertellen echter nog een ander verhaal. De recente confrontatie met Iran maakte duidelijk hoe sterk de militaire verwevenheid is: de VS onderscheidden Iraanse raketten, leverden inlichtingen en stationeerden tientallen toestellen op Ben-Gurion; Israël blijft afhankelijk van Amerikaanse vliegtuigen, precisiewapens en raketverdediging. Sinds 7 oktober werden ook de grenzen van Israëls eigen capaciteiten pijnlijk zichtbaar, waardoor de afhankelijkheid eerder groeide dan afnam.

Tegelijk verschuift in de VS het publieke en politieke sentiment. Isolationistische tendensen binnen de Republikeinse partij winnen aan kracht, de economische rekening van de oorlog met Iran loopt in de tientallen miljarden en peilingen tonen een afnemend draagvlak onder Amerikanen voor Israël en vertrouwen in Netanyahu. Conclusie van Goren: de relatie blijft vitaal en asymmetrisch; Israël kan proberen minder afhankelijk te worden, maar volledig zelfstandig optreden is op korte termijn onrealistisch.