Kan de nucleaire paraplu van Frankrijk een overtuigende afschrikking bieden tegen het Russische gevaar?

In dit artikel:

Europa moet door groeiende twijfel aan de Amerikaanse veiligheidsgaranties nadenken over een eigen nucleaire afschrikking. Europese landen konden decennialang rekenen op de Amerikaanse nucleaire paraplu en ontwikkelden daardoor weinig eigen expertise. Alleen Frankrijk beschikt over een autonome kernmacht en een uitgewerkte nucleaire strategie.

De onzekerheid is toegenomen sinds de Russische invasie van Oekraïne, de aanhoudende nucleaire dreigementen van president Poetin en de snelle uitbreiding van het Chinese kernwapenarsenaal. Tegelijkertijd beperkt Washington volgens het artikel de militaire steun die in een oorlog aan de NAVO beschikbaar zou zijn. Ook wordt onderzocht hoeveel Amerikaanse troepen permanent in Europa blijven. Daardoor is de geloofwaardigheid van de Europese afschrikking zonder de VS minder vanzelfsprekend geworden.

Frankrijk probeert het initiatief te nemen. President Emmanuel Macron kondigde eerder dit jaar het concept van ‘vooruitgeschoven afschrikking’ aan. Europese landen zouden moeten deelnemen aan gezamenlijke nucleaire oefeningen en strategische gesprekken. In een crisis zouden Franse nucleaire bommenwerpers tijdelijk op bases in andere Europese landen kunnen worden gestationeerd. Nederland was al bij de plannen betrokken; Finland en Estland hebben inmiddels belangstelling getoond en Tsjechië wordt waarschijnlijk de volgende deelnemer. Voor dit najaar staat een eerste Frans-Duitse nucleaire oefening gepland.

Hoe geloofwaardig een dergelijke Europese garantie wordt, is echter nog onzeker. Volgens kernwapenexpert Paul van Hooft kan Frankrijk de bijna tachtigjarige Amerikaanse veiligheidsgarantie niet eenvoudig vervangen. Daarvoor zijn langdurige coördinatie, militaire samenwerking en begrip voor de Franse strategische cultuur nodig. Frankrijk beslist zelfstandig over het gebruik van zijn kernwapens en denkt minder in opeenvolgende stappen van beperkte naar zware escalatie dan de Verenigde Staten. De Franse doctrine draait eerder om een beperkte nucleaire waarschuwing, waarna in theorie volledige escalatie dreigt.

Vooral het tekort aan conventionele militaire middelen vormt een probleem. Die middelen kunnen een reeks reacties mogelijk maken op dreigingen en kleinschalige aanvallen, zonder direct voor een nucleaire keuze te staan. Macron heeft daarom niet alleen uitbreiding van de Franse kernmacht aangekondigd, maar ook een grotere rol voor conventionele wapens.

Daarnaast bestaat onzekerheid over de politieke toekomst van Frankrijk. Macron kan na de presidentsverkiezingen van 18 april 2027 vertrekken. Marine Le Pen, die met haar radicaal-rechtse partij in de peilingen vooroploopt, had eerder warme contacten met Moskou, hoewel ze de Russische agressie inmiddels veroordeelt. Volgens deskundige Darya Dolzikova kan de huidige haast om Europese afspraken te maken ervoor zorgen dat een toekomstige Franse regering moeilijker op de samenwerking terugkomt.