Kan de Colorado-rivierpad depressie genezen? Interesse voor psychedelica in psychiatrie groeit, maar effect bewijzen blijft moeilijk

In dit artikel:

De Amerikaanse president Donald Trump wil de toegang tot psychedelische middelen voor medische toepassingen verruimen. Dat gebeurde na gesprekken met podcaster Joe Rogan, die onder meer veel vertrouwen heeft in ibogaïne als behandeling tegen verslaving. Een decreet van Trump lijkt de ontwikkeling en toelating van zulke middelen te versnellen. Farmaceut Eli Lilly kondigde in juli aan voor bijna 4 miljard dollar een bedrijf over te nemen dat psychedelische geneesmiddelen ontwikkelt.

De belangstelling voor middelen als lsd, psilocybine, mdma en ibogaïne is de afgelopen twintig jaar sterk toegenomen. Onderzoekers zien kansen voor patiënten met onder meer depressies, trauma’s en posttraumatische stress wanneer bestaande behandelingen onvoldoende helpen. Mogelijke verklaringen zijn dat psychedelica angst verminderen, nieuwe mentale perspectieven bieden en de samenwerking tussen patiënt en therapeut versterken. Hoe die effecten precies ontstaan, is echter nog niet duidelijk.

Het wetenschappelijke bewijs is vooralsnog wisselend. De Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA wees in 2024 een behandeling met mdma en psychotherapie voor posttraumatische stress af, omdat onvoldoende was aangetoond dat deze combinatie beter werkte dan een placebo. Onderzoek naar microdoseren heeft evenmin overtuigend laten zien dat het meer effect heeft dan een placebo. Een studie van onderzoeker David Erritzoe suggereert bovendien dat de therapeutische uitwerking niet alleen van de stof afhangt: wanneer deelnemers tijdens een DMT-trip voortdurend naar de intensiteit werd gevraagd, nam het effect af.

Daarmee staat ook de rol van psychotherapie ter discussie. Onderzoekers moeten nog rechtstreeks aantonen hoeveel de begeleiding bijdraagt, door dezelfde psychedelische dosis met verschillende therapievormen te vergelijken. Tegelijk proberen sommige bedrijven middelen te ontwikkelen die wel biologische effecten hebben, maar geen hallucinaties veroorzaken. Dat kan onderzoek met controlegroepen vergemakkelijken, al vrezen sommige wetenschappers dat juist de ingrijpende ervaring essentieel is voor herstel.

De risico’s verschillen sterk per middel. Een kortwerkende, synthetische stof waarop Eli Lilly mikt, kan een zeer intense ervaring veroorzaken. Deskundige begeleiding is daarom noodzakelijk; zonder goede voorbereiding kan een patiënt na een beangstigende of ontwrichtende trip in de problemen komen. Ibogaïne, waarop Rogan veel nadruk legt, geldt bovendien als riskanter dan lsd en psilocybine. Het kan hartritmestoornissen en stuiptrekkingen veroorzaken, terwijl de werkzaamheid tegen verslaving minder overtuigend is onderzocht. Onderzoekers pleiten daarom voor toelating op basis van zorgvuldig bewijs, niet op basis van politieke invloed.