Kan de Colorado-rivierpad depressie genezen? Interesse voor psychedelica groeit, effect bewijzen blijft moeilijk

In dit artikel:

Psychedelica krijgen in de Verenigde Staten steeds meer politieke en zakelijke steun. President Donald Trump ondertekende een decreet dat de toegang tot bepaalde nog verboden psychoactieve middelen voor patiënten moet vergemakkelijken. Dat gebeurde mede onder invloed van comedian en podcasthost Joe Rogan, die het middel ibogaïne ziet als mogelijke behandeling voor verslaving aan pijnstillers. Volgens Rogan zou het een groot deel van de miljoenen verslaafde Amerikanen kunnen helpen, maar voor die claim bestaat nog onvoldoende wetenschappelijk bewijs.

De belangstelling beperkt zich niet tot Trump en Rogan. Ook zakenmensen als Peter Thiel en Sergey Brin spreken zich positief uit over psychedelica. Farmaceut Eli Lilly kondigde half juli aan voor bijna 4 miljard dollar een bedrijf over te nemen dat dergelijke middelen ontwikkelt. De sector onderzoekt vooral toepassingen bij depressie, trauma en andere psychische aandoeningen waarvoor bestaande behandelingen niet voldoende werken.

Wetenschappers denken dat psychedelica angst en stress kunnen verminderen, het vertrouwen in een therapeut kunnen versterken en patiënten een nieuw perspectief op hun problemen kunnen geven. Mogelijk stimuleren ze bovendien nieuwe verbindingen in de hersenen. De precieze werking en de betekenis van de psychedelische ervaring zijn echter nog niet vastgesteld.

Toezichthouders blijven daarom terughoudend. De Amerikaanse FDA wees in 2024 een behandeling met MDMA en psychotherapie tegen posttraumatische stress af, onder meer omdat niet overtuigend was aangetoond dat de combinatie beter werkte dan een placebo. Een complicatie bij onderzoek naar psychedelica is dat deelnemers meestal weten of ze het werkzame middel hebben gekregen. Bovendien beoordelen instanties als de FDA en de Europese EMA vooral medicijnen, terwijl psychedelische behandelingen vaak ook intensieve therapie omvatten.

Bedrijven proberen daarom middelen te ontwikkelen die kort werken of geen hallucinaties veroorzaken. Als voorbeeld geldt s-ketamine, een neusspray die onder toezicht wordt toegediend aan mensen met een zware depressie. Volgens onderzoeker Joost Breeksema is de vergelijking met klassieke psychedelica beperkt, omdat s-ketamine nauwelijks een echte trip veroorzaakt. Het middel waarop Eli Lilly inzet, geeft juist een korte maar zeer intense ervaring. Goede begeleiding is volgens Breeksema noodzakelijk, omdat een heftige of angstige trip zonder professionele opvang schadelijk kan zijn.

Onderzoekers twijfelen ook aan microdosering: lage doses psychedelica blijken tot nu toe niet beter te werken dan placebo. Studies waarin de intensiteit van een trip kunstmatig werd onderbroken, wijzen erop dat therapie en de ervaring zelf mogelijk een belangrijke rol spelen. Daarvoor zijn onderzoeken nodig waarin hetzelfde middel met verschillende therapievormen wordt vergeleken.

De aandacht voor ibogaïne baart wetenschappers extra zorgen. Het middel kan hartritmestoornissen en stuiptrekkingen veroorzaken en is minder goed onderzocht dan lsd en psilocybine. Onderzoekers willen daarom dat nieuwe behandelingen vooral op degelijk bewijs worden beoordeeld, niet op politieke invloed.