Kan de AfD na overwinning in Saksen-Anhalt de opmars doorzetten?

In dit artikel:

De radicaal-rechtse Alternative für Deutschland (AfD) heeft zondag een grote verkiezingswinst geboekt in Saksen-Anhalt. De partij behaalde 39 van de 83 zetels, drie te weinig voor een absolute meerderheid. Omdat CDU, SPD, Groenen en Die Linke samenwerking met de AfD uitsluiten, kan de partij niet zelfstandig regeren. Bovendien geldt de AfD in de deelstaat officieel als bewezen extreemrechts.

De uitslag leidde in Duitsland en Europa tot zowel enthousiasme op de rechterflank als zorgen over de politieke toekomst van het land. De opkomst was met 77,8 procent uitzonderlijk hoog. Volgens politicoloog Wolfgang Muno kan de overwinning AfD-aanhangers extra motiveren, terwijl andere kiezers juist naar de stembus zullen gaan uit vrees voor verdere groei van de partij.

De AfD profiteerde vooral van grote onvrede over de door de CDU geleide deelstaatregering: slechts een derde van de kiezers was daar tevreden over. De CDU werd gehalveerd. Ook de landelijke partijleiding van bondskanselier Friedrich Merz staat daardoor onder druk. Merz wijt het verlies aan de noodzakelijke, maar impopulaire hervormingen van zijn regering. Analisten wijzen daarnaast op zijn weinig compromisgerichte stijl, gebrekkige communicatie en het ontbreken van een positief toekomstverhaal. Zo is ongeveer driekwart van de Duitsers tegen de huidige pensioenhervorming.

De campagne van AfD-lijsttrekker Ulrich Siegmund combineerde volgens Muno een somber verhaal over migratie en veiligheid met een optimistische belofte dat het onder AfD-bestuur beter zou worden. Publieksgerichte activiteiten, zoals familiefeesten, braadworst en selfies, versterkten die boodschap. Volgens de politicologen moeten gevestigde partijen daarom niet alleen beleid en cijfers presenteren, maar ook een sociaal en emotioneel overtuigend verhaal.

De overwinning roept de vraag op of Saksen-Anhalt een uitzondering was of het begin van een bredere AfD-doorbraak. Op 20 september volgen verkiezingen in Berlijn en Mecklenburg-Voor-Pommeren. In Berlijn staat de AfD in peilingen op 18 procent, terwijl CDU en Die Linke rond 19 tot 21 procent scoren. In Mecklenburg-Voor-Pommeren leidt de AfD met 35 tot 37 procent, voor de regerende SPD met 28 tot 32 procent. Daar is echter bijna de helft van de kiezers tevreden over het bestuur, waardoor de partij mogelijk minder kan profiteren van protest tegen de zittende politiek.