Kabinet zoekt begrotingssteun: rechtsaf of linksaf?

In dit artikel:

Het minderheidskabinet onder premier Jetten voert in aanloop naar Prinsjesdag gesprekken met oppositiepartijen over de begroting. Minister van Financiën Eelco Heinen moet op de derde dinsdag van september een begroting presenteren waarvoor steun nodig is in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. Eind augustus moet het financiële plan rond zijn.

Na gesprekken met JA21 en PRO volgen onder meer de ChristenUnie en de SGP. SGP-leider Chris Stoffer waarschuwt dat steun moeilijk wordt als het kabinet de wet over draagmoederschap snel door het parlement wil loodsen. ChristenUnie-leider Mirjam Bikker vraagt eveneens om terughoudendheid op medisch-ethisch gebied.

De onderhandelingen zijn extra ingewikkeld omdat het kabinet investeringen in onderwijs en defensie wil betalen met bezuinigingen op de zorg en het sociale stelsel. Vooral een hoger eigen risico en kortingen op WIA-uitkeringen liggen politiek gevoelig. Het is daarom onzeker of er vóór Prinsjesdag een akkoord komt; het kabinet lijkt een besluit mogelijk door te schuiven naar de begrotingsstemmingen in november en december.

Een rechtse route via JA21 en BBB is onzeker. JA21 heeft in de Tweede Kamer negen zetels, maar in de Eerste Kamer slechts twee. Voor een meerderheid zijn ook de elf BBB-senatoren nodig, terwijl die fractie de afgelopen jaren vijf van haar zestien zetels verloor. BBB-leider Henk Vermeer werd bovendien pas na aandringen van de VVD voor de gesprekken uitgenodigd.

Premier Jetten moet tegelijk de VVD, die samenwerking met PRO afwijst, tevreden houden en voldoende steun in het parlement vinden. Volgens parlementair historicus Corne Smit toont de situatie aan dat Nederland moeite heeft met een minderheidskabinet. Bij iedere onderhandeling dreigt een kabinetsval, zeker nu de Eerste Kamerverkiezingen van mei volgend jaar dichterbij komen en partijen zich steeds meer op campagne richten. Smit wijst op Denemarken en Spanje als voorbeelden van landen waar oppositiepartijen meer verantwoordelijkheid dragen voor regeringsstabiliteit.