Kabinet zet deur naar verplichte militaire dienst verder open

In dit artikel:

Vrijwilligheid blijft formeel het uitgangspunt, maar Defensie werkt aan een wettelijke escalatieladder die uiteindelijk kan leiden tot een selectieve opkomstplicht. Jongeren van 18 tot 27 jaar zouden daarbij in verschillende stappen steeds verder verplicht kunnen worden: eerst om een enquête in te vullen, daarna om op uitnodigingen te reageren en vervolgens om gesprekken, selectie en een medische keuring te ondergaan. In de laatste fase kan een geselecteerde groep daadwerkelijk worden opgeroepen voor militaire dienst.

Defensie presenteerde de uitgewerkte plannen op 11 september 2026. Staatssecretaris Derk Boswijk noemt verplichte dienst een uiterste middel, voor het geval vrijwillige instroom achterblijft of de internationale veiligheid sterk verslechtert. Het kabinet wil de krijgsmacht laten groeien naar minimaal 122.000 mensen; in 2030 moet zij ongeveer 100.000 beroepsmilitairen, reservisten en burgermedewerkers tellen. Groei via onder meer het Dienjaar, reservisten en een Nationale Weerbaarheidstraining heeft voorlopig prioriteit.

Voor de nieuwe verplichtingen moet de Kaderwet dienstplicht worden aangepast. Dat kan volgens Defensie ongeveer twee jaar duren. Bovendien ontbreken nog opleidingsplaatsen, instructeurs, kazernes en materieel voor een grootschalige activering. De bestaande dienstplicht is overigens nooit volledig afgeschaft: sinds 1997 is alleen de opkomstplicht opgeschort. In uitzonderlijke omstandigheden, zoals oorlog, kan die opnieuw worden geactiveerd.

De Tweede Kamer heeft een volledige uitsluiting van de opkomstplicht niet gesteund, maar wel met 111 stemmen bepaald dat geen enkele verplichte stap zonder voorafgaande instemming van de Kamer mag worden ingevoerd. Een motie om vrijheidsbenemende straffen bij weigering uit te sluiten, werd verworpen; eventuele sancties moeten nog in de wet worden geregeld.

Wie wordt geselecteerd, op basis van welke criteria en hoe vrijstellingen, bezwaren, gewetensbezwaren en gevolgen voor studie, werk en inkomen worden geregeld, is nog onduidelijk. Juist omdat slechts een deel van een leeftijdsgroep zou worden opgeroepen, zijn transparante regels en parlementaire controle volgens de politieke discussie essentieel. Voorlopig hoeft niemand verplicht in uniform, maar Defensie bereidt de juridische en praktische voorwaarden daarvoor wel al voor.