Kabinet worstelt met begroting: bonden 'op de camping', geldtekort en nog geen vrienden in de oppositie

In dit artikel:

Terwijl het kabinet-Jetten met reces is, werken de ministers aan de begroting die op Prinsjesdag wordt gepresenteerd. De financiële ruimte is beperkt: het tekort komt volgens de Voorjaarsnota uit op 2,9 procent van het bruto binnenlands product, net onder de Europese grens van 3 procent. Tegelijk wil het kabinet extra investeren in kinderopvang, defensie en onderwijs, met respectievelijk 4 miljard, 19 miljard en 1,5 miljard euro gedurende de regeerperiode.

Daar staan nieuwe tegenvallers tegenover. Voor de opvang van asielzoekers en statushouders is ongeveer 1 miljard euro extra nodig. Ook groeit het aantal mensen met een WIA-uitkering sterker dan verwacht. De kosten daarvan kunnen in 2030 oplopen tot 3,4 miljard euro. Omdat met name de VVD geen verdere stijging van de staatsschuld wil, moeten daar besparingen tegenover staan.

D66, VVD en CDA hebben voorgesteld om vanaf 2029 circa 6,5 miljard euro te besparen op de sociale zekerheid. De plannen omvatten onder meer een hogere AOW-leeftijd en beperkingen op de WW en WIA. Het kabinet heeft daarvoor echter steun nodig van oppositiepartijen, omdat het geen meerderheid heeft in het parlement.

De vakbonden verzetten zich fel tegen de voorgestelde ingrepen en hebben stakingen aangekondigd bij onder meer het spoor, de havens en de overheid. Ook werkgeversorganisaties zijn kritisch. Overleg met de bonden is vooralsnog niet van de grond gekomen. Zonder hun steun lijkt samenwerking met linkse oppositiepartijen moeilijk. D66 zou die route het liefst bewandelen, maar de VVD heeft een mogelijke hogere vermogensbelasting al afgewezen. Een alternatief is steun zoeken bij JA21, ChristenUnie, SGP en mogelijk BBB, al is daarvoor in de Eerste Kamer waarschijnlijk onvoldoende draagvlak.

Daarom kan het kabinet ervoor kiezen om Prinsjesdag te benutten voor een terughoudende begroting zonder grote hervormingen. Daarmee kan het tijd winnen voor nieuw overleg, maar zouden investeringen mogelijk worden uitgesteld. Premier Jetten heeft aangegeven eerst een solide basisbegroting te willen presenteren en daarna met de oppositie verder te onderhandelen. Een verwerping van de begroting, wat sinds 1919 niet meer is gebeurd, wil het kabinet voorkomen.