Kabinet wil goedkoop ticket voor onbeperkt treinen — in Duitsland is dit al jaren een succes
In dit artikel:
Het Nederlandse kabinet wil zich inzetten voor goedkopere treintickets en kijkt daarvoor naar het Duitse voorbeeld: het Deutschlandticket, een nationaal maandabonnement waarmee reizigers voor een vast bedrag onbeperkt gebruik kunnen maken van regionale treinen, bussen, trams en metro’s (snelle ICE-treinen uitgezonderd). In de praktijk scannen forenzen hun QR-code in de coupé en reizen voor een vaste prijs door heel Duitsland, momenteel rond de 63 euro per maand.
De Duitse ontwikkeling begon met het tijdelijke 9-euro-experiment in de zomer van 2022, ingevoerd tijdens de hoge brandstofprijzen. Dat initiatief trok massaal publiek — ongeveer 52 miljoen verkochte kaartjes plus nog eens tien miljoen bestaande abonnementen die automatisch goedkoper werden — en leidde tot duidelijke modal shift: studies en branchecijfers melden aanzienlijke CO2-besparing doordat automobilisten de auto lieten staan (cijfers variëren van circa 1,8 tot 2,5 miljoen ton). Tegelijkertijd klaagden critici over volle treinen en hoge kosten; economische onderzoekers van Ifo stelden dat de kosten (ongeveer 2,5 miljard euro) niet in verhouding stonden tot de milieuwinst.
De regering bouwde voort op die ervaring en introduceerde per 1 mei 2023 het Deutschlandticket als duurzaam product tegen een hogere prijs dan zijn voorganger. De verkoopcijfers tonen snelle opschaling: 64,3 miljoen maandtickets in 2023, 156,2 miljoen in 2024 en 170,8 miljoen vorig jaar. Politiek is het ticket omstreden: de sociaaldemocratische SPD prijst het succes, terwijl coalitiepartners het vooral als een structurele kostenpost van ongeveer drie miljard euro per jaar zien. Onafhankelijke berekeningen laten zien dat de overheid een deel van de prijs bijbetaalt (ongeveer 17,56 euro per ticket volgens Heise.de).
Praktische varianten ontstaan lokaal — sommige gemeenten verstrekken kinderen tegen geringe vergoeding een Deutschlandticket in plaats van een schoolbusabonnement — en politieke acties gaan door: in Noordrijn-Westfalen stelde de SPD recent voor de prijs drie maanden te halveren, een maatregel met een geraamd prijskaartje van circa 230 miljoen euro. Voor Nederland biedt het Duitse experiment een relevant voorbeeld van hoe prijsbeleid gedragsverandering, bereikbaarheid en CO2-reductie kan beïnvloeden, maar ook van de financiële en operationele dilemma’s die daarbij komen kijken.