Kabinet verwerpt rem op COA-kosten voordat gemeente akkoord is

In dit artikel:

Een meerderheid van de Tweede Kamer wil het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) niet verplichten om te wachten op instemming van de gemeenteraad voordat het onomkeerbare kosten maakt voor een opvanglocatie. Een motie van BBB-fractievoorzitter Henk Vermeer en Caroline van der Plas werd op 13 oktober met 105 tegen 45 stemmen verworpen. Alleen BBB, PVV, JA21, FVD en Groep Markuszower stemden voor. De indieners wilden daarnaast dat nieuwe overeenkomsten een redelijke mogelijkheid tot beëindiging krijgen.

De motie kreeg extra betekenis door de situatie in Sliedrecht. De nieuwe coalitie van Slydregt.NU, Pro Sliedrecht en GroenLinks-PvdA wil een gepland azc verkleinen van maximaal 250 naar 127 plaatsen. Het COA weigert dat en stelt dat ondertekende overeenkomsten niet eenzijdig kunnen worden opgezegd. Daarom gaat de organisatie door met het grotere plan en de vergunningaanvraag. Een nieuwe politieke meerderheid kan een eerder gesloten overeenkomst dus niet zonder meer terugdraaien.

Ook een overeenkomst over opvanglocatie Michaelshoeve in Brummen laat zien dat een wethouder namens de gemeente afspraken met het COA kan ondertekenen zonder dat een afzonderlijk raadsbesluit als voorwaarde is opgenomen. De opzeggingsmogelijkheden zijn daarbij beperkt voor de gemeente, terwijl het COA zelf onder voorwaarden kan opzeggen. Wel kan de gemeenteraad bij bijvoorbeeld een noodzakelijke omgevingsvergunning alsnog een doorslaggevende rol spelen.

Het COA heeft eerder al grote financiële risico’s genomen. In Bant kocht de organisatie in 2022 voor 7,7 miljoen euro een boerderijcomplex voor een aanmeldcentrum voor 250 tot 300 asielzoekers. Na protesten werd het plan ingetrokken; het complex staat nu te koop. In Terneuzen ontstond eveneens een conflict nadat het COA afspraken met een pandeigenaar had gemaakt en de gemeenteraad eerst tegen de benodigde vergunning stemde. Een nieuwe raad stemde later alsnog in met opvang voor maximaal 200 asielzoekers.

De tegenstem van D66, VVD en CDA sluit aan bij de landelijke coalitielijn dat de Spreidingswet wordt uitgevoerd. Gemeenten bepalen volgens CDA-leider Henri Bontenbal niet of zij hun wettelijke opvangopgave uitvoeren, maar wel bijvoorbeeld waar een locatie komt. De verworpen motie zou gemeenten geen algemeen vetorecht hebben gegeven, maar wel meer bescherming tegen vroegtijdige COA-uitgaven en meer ruimte om later uit afspraken te stappen.