Kabinet verbreekt klimaatbelofte aan Brussel, maar stelt éérst de corona­miljarden veilig

In dit artikel:

Het kabinet wil de CO₂-heffing voor de industrie per 1 januari 2028 afschaffen. De maatregel werd in 2022 juist aan de Europese Commissie beloofd als voorwaarde voor Nederlandse aanspraak op geld uit het coronaherstelfonds. Nederland verplichtte zich toen niet alleen tot invoering van de belasting, maar ook tot een geleidelijke verhoging ervan om verduurzaming af te dwingen.

Ambtenaren van het ministerie van Financiën legden minister Eelco Heinen (VVD) en staatssecretaris Eelco Eerenberg (D66) eerder dit jaar twee opties voor. Afschaffing in 2027 zou volgens hen waarschijnlijk leiden tot een korting van ruim 1 miljard euro op Europese betalingen. Afschaffing in 2028 blijft volgens de ambtenaren in strijd met de afspraken en met de geest van het fonds, maar heeft naar verwachting geen financiële gevolgen omdat het fonds eind 2026 afloopt. Daarna kan Brussel geen betalingen meer doen of eerder uitgekeerd geld terugvorderen. Het kabinet kiest daarom voor de tweede optie.

Nederland ontving tot nu toe 3,7 miljard euro uit het fonds en wacht op nog eens 1,7 miljard. De twee afspraken over de CO₂-heffing vertegenwoordigen samen een mogelijke boete van maximaal 1,3 miljard euro als ze worden teruggedraaid. Financiën zegt dat het kabinet juridisch binnen de regels blijft, maar erkent dat de afschaffing na 2027 strijdig kan zijn met de geest van de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, die niet juridisch afdwingbaar is.

Oppositiepoliticus Tom van der Lee (PRO) noemt het besluit hypocriet en vreest schade aan de Nederlandse onderhandelingspositie in Brussel. Bestuurskundige Mendeltje van Keulen ziet vooral een botsing tussen langetermijnafspraken in de EU en de kortere politieke termijn in Den Haag. Volgens haar lijkt Nederland zijn eigen Europese standpunten hierdoor minder serieus te nemen.

De kwestie toont volgens het artikel een zwakke plek in het coronaherstelfonds: na afloop ervan kan de Europese Commissie hervormingen nauwelijks afdwingen als lidstaten ze terugdraaien. Voor een volgende EU-begrotingsperiode wil de Commissie daarom nog vijf jaar na betaling geld kunnen terugvorderen wanneer beloofde hervormingen ongedaan zijn gemaakt.