Kabinet steunt gezichtsscan aan balie zonder geldige wetgeving

In dit artikel:

VVD-staatssecretaris Eric van der Burg steunt gemeenten die inwoners bij aanvragen voor een paspoort, identiteitskaart of rijbewijs met automatische gezichtsvergelijking controleren. Tegelijkertijd erkennen ambtenaren van Binnenlandse Zaken in een beslisnota dat de huidige wet wel identificatie verplicht stelt, maar geen wettelijke basis biedt voor deze specifieke techniek.

In Enschede en Losser is de gezichtsscan sinds 1 september verplicht. Wie weigert, krijgt geen gebruikelijke dienstverlening van Burgerzaken en dus geen document. De software vergelijkt het gezicht van de aanvrager met de foto op een bestaand identiteitsdocument. Het vergelijkingsrapport, inclusief foto, wordt bewaard; de langste bewaartermijn bedraagt 110 jaar. De gezichtskenmerken zelf zouden na enkele seconden worden verwijderd.

Van der Burg zegt de gemeentelijke initiatieven te begrijpen en te steunen. Hij wil de scan uiteindelijk standaard maken bij aanvragen in het hele land. Meer dan de helft van de gemeenten zou de techniek al op eigen initiatief gebruiken, maar het ministerie heeft geen overzicht van welke gemeenten dat zijn of welke privacywaarborgen zij toepassen. Het toezicht ligt bij gemeentelijke privacyfunctionarissen en de Autoriteit Persoonsgegevens.

De noodzaak van de maatregel is bovendien niet met lokale fraudecijfers onderbouwd. Enschede verwijst naar landelijke ontwikkelingen rond identiteitsfraude en ondermijning, terwijl beschikbare politiecijfers geen specifiek beeld geven van fraude aan gemeentebalies. De gemeente sloot in 2024 voor 535.000 euro een contract met softwarebedrijf Oribi voor Enschede en Losser.

Enschede beroept zich op uitzonderingen in de privacywetgeving en op zijn wettelijke taken. De Autoriteit Persoonsgegevens noemt het ontbreken van een expliciete wettelijke basis echter een risico. Binnenlandse Zaken werkt aan wetgeving, onder meer voor de Paspoortwet, maar verwacht die pas medio 2028 aan de Tweede Kamer voor te leggen. Tot die tijd bepalen gemeenten zelf of zij de scan verplicht stellen; een rechter heeft nog niet beoordeeld of dat rechtmatig is.