Kabinet legt boeren strengere stikstofregels op, maar houdt vergunningen op slot

In dit artikel:

Het kabinet-Jetten wil de stikstofuitstoot in de landbouw fors verminderen en de vergunningverlening voor onder meer woningbouw en economische activiteiten uiteindelijk weer op gang brengen. D66-landbouwminister Jaimi van Essen presenteerde dinsdag een pakket waarin de huidige wettelijke stikstofdoelen worden vervangen door concrete normen voor schadelijke uitstoot. Vooral melkveehouders en boeren bij kwetsbare Natura 2000-gebieden krijgen met strengere verplichtingen te maken.

De ammoniakuitstoot van de landbouw moet in 2035 42 tot 46 procent lager zijn dan in 2019. Voor melkveehouders ligt onder meer een norm van 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht op tafel. Om daaraan te voldoen zouden bedrijven moeten investeren in schonere stallen, nieuwe technieken of een andere bedrijfsvoering. Dat is problematisch omdat voor zulke aanpassingen vaak een natuurvergunning nodig is, terwijl die door de stikstofcrisis juist moeilijk wordt verleend.

Rond kwetsbare natuurgebieden wil het kabinet speciale zones instellen. Daar zouden landelijke regels kunnen gelden, zoals maximaal 1,5 grootvee-eenheid per hectare en 170 kilo stikstof per hectare per jaar. Provincies mogen uiterlijk in september 2028 eigen plannen indienen, zolang die aantoonbaar hetzelfde effect hebben. Zonder goedgekeurd alternatief worden de landelijke normen van kracht. Volgens het kabinet biedt dit ruimte voor maatwerk, maar landbouworganisaties vrezen dat boeren daardoor lang niet weten welke regels voor hen gelden.

Het kabinet wil vanaf 1 juli 2027 ook een rekenkundige ondergrens invoeren. Activiteiten die slechts zeer weinig stikstof neerslaan, zouden dan eenvoudiger een vergunning kunnen krijgen. Of dat juridisch standhoudt en wanneer vergunningverlening daadwerkelijk verbetert, is nog onzeker.

De Landbouwalliantie, Stichting Stikstofclaim en BBB waarschuwen dat de normen voor veel bedrijven technisch en financieel onhaalbaar zijn. Zij vrezen hoge investeringen, bedrijfsbeëindigingen en voortdurende onzekerheid. BBB-Kamerlid Caroline van der Plas noemt de plannen economisch schadelijk en bekritiseert ook de lange termijn voor provinciale alternatieven. LTO Nederland en het NAJK erkennen dat het kabinet na overleg enkele punten heeft aangepast, maar willen meer zekerheid over de haalbaarheid, financiering en vergunningen.

Voor innovatie, schonere stallen, omschakeling en bedrijfsverplaatsing stelt het kabinet miljarden beschikbaar. In de zones rond kwetsbare natuur gaat het om meer dan 9 miljard euro. Ook wil Van Essen supermarkten en andere ketenpartijen boeren beter laten betalen voor duurzamere productie; zo nodig komen er wettelijke verplichtingen.

De Nationale ombudsman Reinier van Zutphen waarschuwde op 4 november dat de overheid boeren de afgelopen jaren onvoldoende zekerheid bood door wisselende en tegenstrijdige regels. Dat bemoeilijkte investeringen en veroorzaakte stress. De nieuwe plannen moeten de komende maanden nog worden uitgewerkt en politiek behandeld. Voor boeren blijft daardoor onduidelijk welke maatregelen precies gelden, wat ze kosten en wanneer weer natuurvergunningen beschikbaar komen.