Kabinet kijkt naar bezuinigingen voor box 3: wie betaalt terwijl de VVD haar heilige huisjes bewaakt?

In dit artikel:

Het kabinet onderzoekt volgens De Telegraaf mogelijkheden om de voorgenomen dekking voor box 3 aan te passen. Er ligt nog geen definitief akkoord en er is niet besloten dat bijvoorbeeld zorg of WW-uitkeringen worden verlaagd. Wel lijkt een combinatie van bezuinigingen en lastenverhogingen waarschijnlijk, zodat alle coalitiepartijen een deel van de rekening dragen.

Aanleiding is dat het kabinet twee eerdere maatregelen wil terugdraaien: een verlaging van het heffingsvrije vermogen, waardoor meer kleine spaarders en beleggers belasting zouden betalen, en een hoger forfait voor overige bezittingen, dat onder meer vastgoedbeleggers zou raken. Vooral de VVD verzet zich volgens ingewijden tegen extra belasting op vermogen. De partij wil onder meer de hypotheekrenteaftrek ongemoeid laten en ziet ook grenzen bij erf- en schenkbelasting. Als zulke opties afvallen, moet volgens de auteur duidelijk worden gemaakt welke andere inkomsten of uitgaven daarvoor in de plaats komen.

De oorspronkelijke box 3-plannen bestonden uit meerdere onderdelen. Het heffingsvrije vermogen zou in 2027 per belastingplichtige dalen van 59.357 naar 30.846 euro, met een geraamde opbrengst van 565 miljoen euro in dat jaar. Vanaf 2028 zou daarnaast het heffingsvrije resultaat worden verlaagd van 1.800 naar 1.000 euro, goed voor structureel 540 miljoen euro. Die bedragen hebben betrekking op verschillende maatregelen en perioden en mogen niet zonder meer als één jaarlijks tekort worden gepresenteerd.

Ook het nieuwe box 3-stelsel is ingewikkelder dan soms wordt voorgesteld. Vanaf 2028 zou voor meer beleggingen een vermogenswinstbelasting gaan gelden, waarbij belastingheffing doorgaans plaatsvindt bij realisatie van de waardestijging. Niet alle vermogensbestanddelen vallen direct onder dezelfde regels; rente, dividend en huur blijven eveneens van belang. Daardoor zijn opbrengsten in een afzonderlijk jaar, structurele inkomsten en uitgestelde belastingontvangsten niet zomaar uitwisselbaar.

Aan de uitgavenkant bestaan eveneens politieke bezwaren. De oppositie zou terughoudend zijn met ingrepen in sociale zekerheid en volksgezondheid, D66 met bezuinigingen op onderwijs en er is brede weerstand tegen minder geld voor defensie. De verwachting is daarom dat de uiteindelijke deal naast besparingen ook hogere lasten bevat. Mogelijk moet de nieuwe dekking bovendien meer opleveren dan alleen het repareren van het box 3-gat, zodat er ruimte ontstaat voor koopkrachtmaatregelen en steun voor het Belastingplan.

De auteur wijst erop dat burgers al met andere onzekere plannen te maken hebben. In de VWS-begroting voor 2027 staat een mogelijke eigen bijdrage voor wijkverpleging en het voornemen om huishoudelijke hulp vanaf 2029 uit de Wmo-maatwerkvoorzieningen te halen, met een vangnet voor mensen die zelf geen hulp kunnen regelen. Ook wordt gedacht aan het afschaffen van de aftrek voor specifieke zorgkosten, terwijl daarvoor volgens staatssecretaris Eerenberg nog geen volledig alternatief was uitgewerkt.

Op het terrein van de sociale zekerheid zijn eerdere hervormingen van de WW, de tegemoetkoming voor arbeidsongeschikten en de WIA voorlopig van de SZW-begroting gehaald om overleg met werkgevers en werknemers mogelijk te maken. De besparingsopgave bleef echter bestaan en werd elders geboekt. Dat betekent niet automatisch dat individuele uitkeringen dalen of dat deze volledige opgave rechtstreeks voor box 3 wordt gebruikt. De gevolgen hangen af van de uiteindelijke afspraken.

Verder vraagt het artikel om betere controle op overheidsuitgaven. Minister Heinen heeft geen overzicht van negatief geëvalueerde uitgavenregelingen die toch ongewijzigd zijn voortgezet en ziet geen aanleiding zo’n telling te maken. Hij verwijst naar bestaande evaluaties, departementale verantwoording en een lijst met mogelijke ombuigingen. De Algemene Rekenkamer constateerde bij onderzoek naar achttien periodieke rapportages dat in 22 procent voor een aanzienlijk deel van het beleid inzicht bestond in de vraag of resultaten tegen zo laag mogelijke kosten waren bereikt. Dat wijst op gebrekkig inzicht, maar bewijst niet dat de overige uitgaven verspilling zijn.

De kern van het betoog is dat het kabinet vóór nieuwe offers inzichtelijk moet maken welke opties het onderzoekt, hoeveel daarvan via belastingen en hoeveel via bezuinigingen wordt opgehaald en welke huishoudens de gevolgen merken. Een politiek compromis waarin iedereen iets inlevert, zegt weinig zolang niet duidelijk is wie daadwerkelijk meer betaalt of rechten verliest. De aangekondigde informatie over de aangepaste box 3-wetgeving moet daarom een controleerbare en concrete rekening opleveren.