Kabinet-Jetten zet grote stap naar surveillancestaat

In dit artikel:

Kabinet-Jetten heeft op 28 augustus 2026 een wetsvoorstel voorgelegd ter vervanging van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017, de zogenoemde sleepwet. De nieuwe Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten moet de AIVD en MIVD meer mogelijkheden geven vanwege toenemende Russische spionage en Chinese cyberaanvallen. Volgens minister van Defensie Dilan Yeşilgöz zijn daarbij voldoende waarborgen ingebouwd.

De belangrijkste uitbreiding betreft het verzamelen van bulkgegevens. De diensten zouden digitale communicatie en andere gegevensstromen van zeer grote groepen mensen mogen onderscheppen, hacken, opnemen en afluisteren, ook wanneer het merendeel van de betrokkenen geen verdachte is. Daarvoor kan maximaal een jaar toestemming worden verleend, met mogelijkheid tot verlenging. Het kan onder meer gaan om persoonsgegevens, locatiegegevens, sociale media, telefoonnummers en communicatie van grote organisaties of sectoren.

De Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) en de Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden (TIB) vinden het voorstel in de huidige vorm onaanvaardbaar en pleiten voor ingrijpende verbeteringen. De CTIVD meldde eerder dat AIVD en MIVD al bulkdatasets met soms miljoenen gegevens gebruiken, waarin vooral mensen voorkomen die niets met spionage of terrorisme te maken hebben. Het artikel stelt dat dit mogelijk op gespannen voet staat met de huidige wet.

De voorgestelde uitbreiding leidt tot kritiek op de bescherming van privacy en de balans tussen veiligheid en rechtsstatelijke controle. Als aanvullende context verwijst het artikel naar Team Openbare Orde Inlichtingen (TOOI) van de politie, dat volgens de Autoriteit Persoonsgegevens jarenlang zonder voldoende wettelijke basis informatie over burgers verzamelde. De uiteindelijke vraag is welke aanpassingen het kabinet doorvoert voordat het voorstel aan het parlement wordt voorgelegd.