Kabinet houdt MIVD-rapport over Oekraïense aanslag op Nord Stream geheim
In dit artikel:
Minister Dilan Yeşilgöz heeft geweigerd de Tweede Kamer inzage te geven in een MIVD-rapport uit 2022 waarin naar verluidt staat dat Oekraïense militairen verantwoordelijk waren voor de aanslag op de Nord Stream-gaspijpleidingen. Dit blijkt uit beantwoording van Kamervragen door Pepijn van Houwelingen (FVD). Volgens berichten — eerst in de Wall Street Journal en later bevestigd door Der Spiegel — zou de Nederlandse militaire inlichtingendienst het dossier destijds ook met de CIA en de Duitse BND hebben gedeeld.
Volgens die journalistieke reconstructies waren vijf Oekraïense militairen en een ervaren vrouwelijke duiker verkleed als toeristen aan boord van zeiljacht De Andromeda, vertrokken vanuit Rostock en in de omgeving van het Deense eiland Bornholm explosieven geplaatst. De operatie zou onder supervisie van toenmalig legerleider Valerij Zaloezjnyj hebben gestaan en met ongeveer 300.000 dollar door Oekraïense zakenlieden zijn gefinancierd. De explosies vonden plaats op 26 september 2022 en dreven de gasprijzen in West-Europa op, met zware economische gevolgen vooral voor Duitsland en ook schade voor Nederland.
Van Houwelingen hekelt dat Kamerleden in 2022 niet onmiddellijk over deze bevindingen zijn geïnformeerd. Hij stelt dat het bestaan van het MIVD-rapport aantoont dat belangrijke kabinetters al vroeg op de hoogte waren van Oekraïense betrokkenheid en daardoor het politieke draagvlak om Oekraïne fors te steunen moeilijk te verdedigen zou zijn geweest. Nederland heeft sinds februari 2022 volgens de Miljoenennota 2026 tussen de 17 en 20 miljard euro aan steun aan Oekraïne verstrekt, wat Van Houwelingen problematisch vindt als het land zelf achter de aanslag zat.
Eerdere verzoeken om documenten over de zaak liepen al spaak: in mei 2024 weigerde toenmalig minister Kajsa Ollongren vergelijkbaar materiaal te leveren. Ditmaal ontweek minister Yeşilgöz directe antwoorden op vragen of het rapport ook aan de parlementaire Commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CIVD) is voorgelegd; de Kamer kreeg alleen de formele mededeling dat vertrouwelijke aspecten via de juiste kanalen worden gecommuniceerd. Van Houwelingen noemt die vaagheid tekenend voor een kabinet dat mogelijk door uitlekken van deze informatie politiek in de problemen zou komen.
Internationaal leidde het onderzoek van Duitse justitie vanaf oktober 2022 al snel naar Oekraïense verdachten; dat resulteerde vorig jaar in arrestaties van een Oekraïense officier in Italië en een duikinstructeur in Polen. De combinatie van journalistieke onthullingen, gerechtelijke stappen en MIVD-inlichtingen versterkt inmiddels de aannemelijkheid van Oekraïense betrokkenheid, maar politieke en parlementaire duidelijkheid over wat de Nederlandse inlichtingendienst precies wist en deelt, blijft uit.