Kabinet en vakbonden in de clinch over sociale zekerheid. Maar over wie gaat het eigenlijk?

In dit artikel:

Vakbonden juichen dat de geplande stijging van de AOW-leeftijd vorige maand van tafel is, maar ze eisen meer: ook de voorgenomen bezuiniging van 6,5 miljard euro op de sociale zekerheid moet van tafel. Het kabinet wil die bezuiniging doorvoeren om onder meer ruimte te maken voor hogere defensie-uitgaven (5 procent van het bbp), en verwijst daarnaast naar vergrijzing, uitvoeringsproblemen en de wens om meer mensen aan het werk te krijgen.

Belangrijkste maatregelen uit het regeerakkoord:
- Het maximumdagloon, dat de hoogte van veel uitkeringen bepaalt, zou met 20 procent verlaagd worden — voor veel mensen kan dit honderden tot ruim duizend euro per maand schelen.
- De maximale duur van een WW-uitkering wordt vanaf 2028 gehalveerd van twee naar één jaar.
- Er wordt minder geld uitgetrokken voor re-integratie.
- Voor de WIA (arbeidsongeschiktheidsstelsel) neemt het kabinet aanbevelingen over om de IVA voor nieuwe gevallen niet meer toe te kennen en strengere voorwaarden voor herbeoordelingen in te voeren.

Uitleg en impact op regelingen:
- WIA is de verzamelnaam voor uitkeringen bij langdurige arbeidsongeschiktheid. De IVA is bedoeld voor mensen die vrijwel volledig arbeidsongeschikt zijn (minder dan 20% van hun oude loon kunnen verdienen) — bijna 190.000 mensen. De WGA is voor gedeeltelijk arbeidsongeschikten (minder dan 65% van het oude loon) en telt circa 287.000 gerechtigden. Totaal hebben zo’n 468.000 Nederlanders een WIA-uitkering; dit was in 2010 nog onder de 100.000.
- De WW is een tijdelijke uitkering voor plotseling werklozen; de kosten lagen in 2024 rond de 4 miljard euro.

Achtergrond en uitvoeringsproblemen:
Een rapport van meerdere ministeries, het UWV, CPB en SCP stelde dat het stelsel vastloopt en adviseerde onder meer om de IVA niet meer toe te kennen voor nieuwe gevallen en herbeoordelingen strenger te maken. Het kabinet gebruikt deze adviezen om wachttijden bij het UWV te beperken; zonder ingrepen zouden de achterstanden volgens prognoses kunnen oplopen tot bijna 200.000 mensen in 2030. Het UWV kwam eerder onder vuur omdat tussen 2020 en 2025 uitkeringen verkeerd werden berekend.

Reacties en nuance:
Vakbond FNV bestrijdt dat de sociale zekerheid een buitenproportionele belasting vormt: ten opzichte van het bbp zijn de uitgaven volgens hen met 2,1 procent zelfs historisch laag. Minister Hans Vijlbrief erkent problemen bij uitvoering en kostenstijgingen, maar relativeert de situatie — Nederland is volgens hem niet ziek, maar ondervindt wel lichte problemen.

Kortom: hoewel de AOW-leeftijd voorlopig niet stijgt, staan ingrijpende bezuinigingen en hervormingen van de arbeidsongeschiktheids- en werkloosheidsregelingen op de politieke agenda, met grote gevolgen voor uitkeringsbedragen, duur en toetsing.