Kabinet dat zich laat leiden door ophef, laat Koning in troonrede zeggen dat politiek zich niet moet laten leiden door ophef

In dit artikel:

Koning Willem-Alexander riep tijdens de troonrede op Prinsjesdag, dinsdag 15 september, op tot samenwerking en bescherming van de democratie. Die oproep staat in contrast met de politieke praktijk: het minderheidskabinet-Jetten heeft zelf grote moeite om met de drie coalitiepartijen afspraken te maken. Daardoor kwam de begroting voor 2027 slechts moeizaam tot stand en is serieus overleg met de oppositie nog niet begonnen.

De troonrede benadrukt dat democratie meer is dan een meerderheid die haar zin krijgt. Volgens de Koning zijn gemeenschapszin, vrijwilligerswerk en het vertrouwen dat overheid en politiek problemen kunnen oplossen essentieel om polarisatie tegen te gaan. Het kabinet wil de begroting voor 2027 gebruiken als basis voor bredere samenwerking, ook met oppositiepartijen. Daarbij staan dossiers centraal die al langere tijd op een oplossing wachten, zoals stikstof, woningbouw, migratie, klimaat, de zorg en de economie.

De stikstofimpasse moet volgens het kabinet snel worden doorbroken. Dat is nodig om vergunningen voor woningen, bedrijven en infrastructuur weer mogelijk te maken, de natuur te herstellen en boeren duidelijkheid te geven. Een pakket dat de uitstoot moet verminderen, wordt vanaf het najaar verder uitgewerkt. Industrie, verkeer en veehouderij moeten allemaal bijdragen, terwijl boeren rond kwetsbare natuurgebieden extra ondersteuning krijgen. Uitstel van maatregelen noemt het kabinet onverantwoord.

Ook de woningnood vraagt om een snelle aanpak. Het kabinet wil zo veel mogelijk betaalbare woningen bouwen voor verschillende groepen, waaronder starters, huurders, ouderen en mensen die begeleiding nodig hebben. Vijf nieuwe grootschalige bouwlocaties moeten laten zien hoe dat kan, onder meer door te bouwen waar infrastructuur, stikstofruimte, elektriciteit en drinkwater beschikbaar zijn. Een actieplan met vijftig maatregelen om de woningbouw te versnellen volgt dit najaar.

Op het gebied van asiel en migratie wil het kabinet de instroom beperken, de opvang verbeteren en uitgeprocedeerde of overlastgevende asielzoekers sneller uitzetten. Tegelijk blijft opvang voor mensen die vluchten voor oorlog en onderdrukking noodzakelijk. Het kabinet waarschuwt voor toenemende polarisatie en geweld rond opvanglocaties en vraagt gemeenten solidair te blijven met overbelaste plaatsen zoals Ter Apel. Europese grensbewaking en afspraken met veilige landen buiten Europa moeten de instroom verder terugdringen.

Financieel stelt het kabinet dat niet alles tegelijk kan en dat toekomstige generaties niet met een te hoge staatsschuld mogen worden belast. In de zorg ligt de nadruk daarom op preventie, betaalbaarheid, het tegengaan van fraude en goede jeugdzorg. Ook moet het stelsel van werknemersverzekeringen worden aangepast, zodat mensen na ziekte of werkloosheid sneller kunnen meedoen. Het kabinet streeft hierover naar een sociaal akkoord met werkgevers en vakbonden.

Veiligheid krijgt extra aandacht vanwege de oorlog in Oekraïne, spanningen in Gaza en Iran, cyberaanvallen en georganiseerde misdaad. De defensie-uitgaven stijgen in 2027 opnieuw. Nederland wil nauwer samenwerken met de NAVO en de Europese Unie en Oekraïne blijven steunen. Daarnaast komen er voorstellen om burgers en bedrijven beter te beschermen tegen digitale aanvallen, desinformatie en terrorisme. Het voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden, wordt een gezamenlijke opdracht van onder meer justitie, jeugdzorg en schuldhulpverlening.

Het kabinet wil tegelijk investeren in een sterke, innovatieve en duurzame economie. Huishoudens en gezinnen met kinderen krijgen steun via onder meer het Noodfonds Energie en kindregelingen. Voor technologie, digitalisering en kunstmatige intelligentie komen meer financieringsmogelijkheden en experimenteerruimte. Ook infrastructuur, kernenergie, wind op zee, waterstof, CO2-opslag en uitbreiding van het stroomnet staan op de agenda. Een nieuwe zelfstandigenwet moet zzp’ers duidelijkheid geven en schijnzelfstandigheid tegengaan.

Tot slot belooft het kabinet een eenvoudiger overheid. Jaarlijks moeten minstens vijfhonderd regels verdwijnen of worden vereenvoudigd. Overheidsdiensten moeten informatie beter delen en burgers sneller digitaal of persoonlijk helpen. Ook de samenwerking met provincies, gemeenten, waterschappen en de Caribische landen binnen het Koninkrijk wordt versterkt. De centrale boodschap van de troonrede is dat Nederland alleen vooruitkomt als politieke partijen en overheden bereid zijn elkaar ruimte te geven en gezamenlijk verantwoordelijkheid te nemen.