Kabinet akkoord met opstapje naar digitale identiteit: online leeftijdscheck komt eraan

In dit artikel:

Nederland en Spanje willen dat de Europese Unie een gezamenlijke minimumleeftijd voor sociale media invoert en die grens daadwerkelijk handhaaft. Het kabinet ziet leeftijdsverificatie als de beste methode: gebruikers zouden alleen hoeven aan te tonen dat zij oud genoeg zijn, zonder dat platforms zoals TikTok hun volledige identiteit ontvangen. Een derde partij kan bijvoorbeeld slechts een digitaal ‘ja’ of ‘nee’ doorgeven.

Voor zo’n systeem is echter een betrouwbare infrastructuur nodig om de leeftijd van burgers vast te stellen. Daarvoor werkt de Europese Commissie sinds 2025 aan een Age Verification App. Die kan leeftijdsbewijzen baseren op onder meer een paspoort, identiteitskaart of nationale digitale identiteit en ze anoniem met websites delen. De techniek gebruikt dezelfde specificaties als de Europese Digital Identity Wallet. De Commissie noemt de leeftijdsapp daarom zelf een ‘opstapje’ naar de bredere Europese digitale portemonnee. Nederland en Spanje pleiten expliciet voor een publiek systeem dat op deze Europese digitale-identiteitsinfrastructuur steunt.

De wallet is bedoeld voor veel meer dan leeftijdscontrole. In de toekomst zou zij onder meer digitale rijbewijzen, diploma’s, medische recepten en beroepskwalificaties kunnen bevatten en worden gebruikt voor bankzaken, autohuur, luchthaveninchecken en toegang tot onlineplatforms. De Europese Commissie wil dat lidstaten uiterlijk eind 2026 een Europese oplossing voor leeftijdsverificatie beschikbaar hebben, als aparte app of geïntegreerd in de wallet.

De plannen kunnen bovendien worden uitgebreid naar videogames, videoplatforms, appstores en AI-diensten wanneer die risico’s voor kinderen opleveren. Daardoor raakt de maatregel niet alleen minderjarigen: ook volwassenen moeten bewijzen dat zij boven de wettelijke leeftijdsgrens zijn.

Onderzoekers Paddy Leerssen en Joris van Hoboken van het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam waarschuwen namens een juridische verkenning voor gevolgen voor privacy, gegevensbescherming en de vrijheid van informatie en meningsuiting. Verplichte leeftijdscontrole kan leiden tot fouten, surveillance en hoge kosten, terwijl jongeren controles mogelijk omzeilen met VPN’s of hulp van volwassenen. Volgens de onderzoekers is grootschalige verificatie nog experimenteel.

Staatssecretaris Willemijn Aerdts en het kabinet zeggen deze risico’s te erkennen. Nederland en Spanje willen zo min mogelijk persoonsgegevens laten delen, bijvoorbeeld via zero-knowledge proofs, waarmee iemand zijn leeftijd kan bewijzen zonder naam of geboortedatum prijs te geven. Ook mag verificatie niet worden gebruikt voor bredere identificatie of permanente monitoring. De Europese digitale wallet moet volgens het kabinet vrijwillig blijven en meerdere verificatiemethoden bieden. Toch betekent de wettelijke leeftijdsgrens dat een infrastructuur voor digitale leeftijdsidentificatie noodzakelijk wordt, waarmee tegelijk de basis wordt gelegd voor identificatie in veel bredere onderdelen van het digitale leven.