Justitie vs. biodiesel­fraudeurs: gaan ze het gevecht nog eens aan?

In dit artikel:

Bij vrijwel alle Nederlandse tankstations wordt diesel verkocht met maximaal 7 procent biodiesel, herkenbaar aan het label B7. Die biodiesel kan worden gemaakt van gebruikt frituurvet en moet de uitstoot van het wegverkeer verlagen. Omdat Europa het gebruik van biobrandstoffen stimuleert en duurzame vetten meer waard zijn, is in deze sector echter ook een lucratief fraudemodel ontstaan: minder duurzame of verboden vetten worden als duurzaam verkocht, vaak met vervalste documenten.

Follow the Money volgt de fraude al ruim tien jaar en beschrijft hoe justitie de afgelopen jaren vier Nederlandse vetbedrijven heeft aangepakt. De zaken laten zien hoe moeilijk het is om complexe, internationaal georganiseerde milieufraude succesvol te vervolgen.

Een van de grootste dossiers betrof ondernemer Cees Bunschoten. Nadat Europa in 2009 bijmengverplichtingen invoerde, liet hij in Kampen een grote biodieselfabriek bouwen. Zijn bedrijf leverde onder meer aan Shell, BP en TotalEnergies. Bunschoten verdiende veel geld, maar werd veroordeeld voor het frauderen met duurzaamheidsclassificaties en het vervalsen van documenten. Hij kreeg twee jaar cel, wat voor het Openbaar Ministerie (OM) een belangrijk succes was.

De vervolging van ondernemer Peter Bakker verliep veel moeizamer. Het omvangrijke dossier bevatte internationale geldstromen en veel papierwerk. Bakker werd in 2023 wel veroordeeld, maar kreeg vanwege de lange duur van het proces een taakstraf en een voorwaardelijke gevangenisstraf van een jaar, in plaats van de vier jaar cel die het OM had geëist. Ook moest hij 13 miljoen euro terugbetalen, aanzienlijk minder dan de 83 miljoen euro waarop justitie had ingezet.

In twee andere onderzoeken koos het OM in 2023 voor een strafbeschikking, waardoor de zaken niet aan een rechter werden voorgelegd. Het ging om Beneluxvet en, zo ontdekte Follow the Money, PT Green. Beide bedrijven werden officieel bestraft voor valsheid in geschrifte, maar volgens voormalige werknemers speelde bij PT Green meer: vetten zouden verkeerd zijn gelabeld, verboden vetten zijn gemengd en mogelijk bij restaurants en snackbars zijn meegenomen zonder betaling. De bedrijven mochten hun activiteiten voortzetten; PT Green stopte uiteindelijk door ruzies tussen de broers Pieter en Thomas van Wijk, die daarna ieder een eigen vetbedrijf begonnen.

Officier van justitie Ingeborg Koopmans legt uit dat dit soort onderzoeken veel tijd kosten door ingewikkelde bewijsvoering, buitenlandse rechtshulp, beperkte capaciteit bij politie en OM en langdurige rechtszaken. Verdachten met veel geld kunnen bovendien gespecialiseerde advocaten inschakelen. Volgens het OM kan een strafbeschikking daarom soms praktischer zijn, zeker als een rechtszaak vermoedelijk geen zwaardere straf oplevert. Zo’n beschikking geldt wel als een schuldbeslissing en leidt tot een strafblad.

In het najaar volgt mogelijk een nieuwe ronde. Het OM behandelt in oktober het hoger beroep tegen Bakker. Daarnaast loopt een bijna afgerond onderzoek naar biodieselondernemer Wilfred Hadders en een onderzoek naar Gerbuvet, het bedrijf van Bunschotens neef Gerrit. Bij Gerbuvet deed de politie in november 2024 een inval wegens verdenking van miljoenenfraude met het bijmengen van minder duurzame vetten in gebruikt frituurvet. Volgens Koopmans kan een succesvolle vervolging opnieuw duidelijk maken dat de verduurzaming van brandstoffen ook ruimte biedt voor grootschalige milieufraude.