Jouw belangeloos gedoneerde zak bloedplasma kan zomaar op de commerciële markt belanden

In dit artikel:

De Nederlandse bloedbank Sanquin leunt volledig op vrijwillige bloeddonoren, maar heeft volgens dit artikel rond die publieke kerntaak een ondoorzichtig web van commerciële bv’s opgebouwd. Daardoor lopen publieke en private belangen door elkaar, terwijl er nauwelijks externe controle is op geldstromen en besluiten.

Sanquin kreeg eind jaren negentig een wettelijk monopolie op de bloedvoorziening en mocht naast de publieke bloedbank ook een marktgerichte tak voor plasmageneesmiddelen ontwikkelen. In de praktijk groeide daar een bedrijfsgroep omheen met dochterbedrijven en deelnemingen in onder meer diagnostiek, vastgoed, innovatie en biotech. Via die structuur kunnen onderlinge transacties en winsten deels uit beeld verdwijnen; in 2024 keerde een commerciële holding zelfs dividend uit aan de stichting. Tegelijk zit Sanquin financieel krap en zet het de laatste jaren juist onderdelen weer af, zonder helder uit te leggen waarom de commerciële expansie eerst nodig was en nu wordt teruggedraaid.

De organisatie ligt ook onder vuur vanwege hoge beloningen. Enkele directeuren verdienden in 2025 boven de WNT-norm, terwijl de publieke boodschap aan donoren juist is dat onbetaalde donatie de veiligheid bevordert. Verder blijkt een groot deel van het gedoneerde plasma uiteindelijk in internationale farmaceutische ketens terecht te komen. Eerdere verkopen van onderdelen, zoals Prothya, versterkten die verwevenheid. Volgens de auteur raakt dat ook de Nederlandse bloedvoorziening zelf: omdat Sanquin bezuinigt op afnamelocaties en sluitingen vertrouwelijk houdt, wordt de publieke taak steeds minder transparant en mogelijk kwetsbaarder.