Journalisten over hun contact met voorlichters: 'Wij-zij-denken heeft geen zin'

In dit artikel:

Onderzoeksplatform Woeste Grond publiceerde een Rode Lijst met persvragen die door organisaties of personen onbeantwoord zijn gelaten. Bij iedere vraag vermeldt het platform waarom geen reactie kwam. Oprichter Rens van de Plas ziet de lijst als een drukmiddel en manier om lezers transparantie te bieden, niet als oorlogsverklaring aan communicatieafdelingen.

Vijf journalisten wijzen erop dat de samenwerking met voorlichters meestal goed verloopt, maar dat de kwaliteit sterk verschilt. Soms worden vragen slechts gedeeltelijk beantwoord of duurt het maanden voordat informatie beschikbaar komt. Volgens freelance onderzoeksjournalist Judith Spanjers speelt bij gemeenten regelmatig beperkte capaciteit mee, zeker wanneer complexe dossiers veel uitzoekwerk vragen.

Ook angst en interne druk spelen een rol. Streekomroepredacteur Pim Cléber merkt dat vooral kleine gemeenten soms dichtklappen uit vrees voor negatieve publiciteit. Uit de Gemeente Communicatie Monitor 2024/2025 blijkt dat 80 procent van 117 ondervraagde communicatieadviseurs bij ongeveer zeventig gemeenten vindt dat de capaciteit achterblijft bij de groeiende vraag. Ruim 46 procent ervaart veel tot zeer veel stress door de werkdruk.

De geïnterviewde journalisten adviseren daarom om te blijven doorvragen, maar ook in de relatie te investeren en begrip te hebben voor de positie van de ander. Een persoonlijk gesprek buiten een concrete publicatie om kan helpen; een wij-zijhouding werkt volgens hen averechts. Bas van Sluis vindt de Rode Lijst minder geschikt, omdat zulke publieke conflicten volgens hem de relatie kunnen beschadigen. Fatsoen, volharding en transparantie leveren uiteindelijk meer op.

Bij bedrijven, grote techconcerns en sommige zorginstellingen is de geslotenheid volgens de journalisten groter. Bedrijven vrezen reputatieschade en schakelen soms pr-bureaus in om lastige vragen af te houden. Zorgorganisaties beroepen zich volgens Spanjers geregeld onnodig op privacy. Toch benadrukken de journalisten dat openheid belangrijk is voor maatschappelijk vertrouwen. Goede communicatieadviseurs begrijpen bovendien dat journalisten doorgaans te goeder trouw werken. Van de Plas noemt de gemeente Tilburg als positief voorbeeld, omdat ambtenaren toegankelijk zijn en informatie vrijwillig delen.