Journalist Ulrike Herrmann: 'Pacifisten begrijpen de omvang van ons probleem met Rusland niet'

In dit artikel:

De Duitse journaliste Ulrike Herrmann, een prominente stem op links en redacteur van de Tageszeitung (taz), pleit in haar nieuwste boek voor een veel krachtiger Europese defensie. In Geld als Waffe betoogt ze dat economie en oorlog nauw met elkaar verbonden zijn en dat Duitsland zich moet voorbereiden op een langdurige confrontatie met Rusland.

Herrmann staat bekend om haar scherpe, vaak controversiële analyses. Ze groeide op in Hamburg, was korte tijd lid van de conservatieve CDU en schoof later via de Groenen en de Körber Stichting op naar links. Haar boeken leidden eerder tot felle discussies. In Das Ende des Kapitalismus uit 2022 stelde ze dat economische groei en klimaatbescherming niet samengaan. Ze pleitte voor een door de overheid gestuurde economie die, naar voorbeeld van Groot-Brittannië tijdens de Tweede Wereldoorlog, consumptie beperkt om schaarse middelen eerlijk te verdelen.

In haar nieuwe boek verwerpt Herrmann de opvatting dat de Russische invasie van Oekraïne vooral door NAVO-uitbreiding is uitgelokt. Volgens haar viel Vladimir Poetin aan om binnenlandse economische problemen voor te blijven. Rusland is inmiddels sterk afhankelijk van zijn oorlogseconomie en zal daar volgens haar niet eenvoudig van kunnen overschakelen naar een vredeseconomie. Zonder de oorlogsuitgaven dreigen werkloosheid, inflatie en grote sociale onrust. Daarom verwacht ze dat Moskou de oorlog voortzet, ongeacht het resultaat in Oekraïne.

Europa moet zich volgens Herrmann herbewapenen en Duitsland moet ‘verdedigingsfähig’ worden: in staat om zichzelf te beschermen en Rusland af te schrikken. Ze wijst erop dat Rusland jaarlijks honderden ballistische raketten produceert, terwijl Europese landen veel minder mogelijkheden hebben om zich daartegen te verdedigen. Onderhandelingen met Poetin zijn volgens haar alleen geloofwaardig wanneer Europa militair op gelijke voet kan spreken.

De journaliste erkent dat pacifistische sentimenten in Duitsland sterk zijn, maar verklaart die niet hoofdzakelijk uit het nazi-verleden. Volgens haar spelen de angst voor oorlog en de positieve ervaringen met ontspanning en ontwapening tijdens de late Koude Oorlog een grotere rol. Veel Duitsers vergelijken het huidige Rusland bovendien met de Sovjet-Unie onder Michail Gorbatsjov, terwijl het regime van Poetin volgens Herrmann fundamenteel anders en agressiever is.

Hoewel ongeveer tachtig procent van de Duitsers Rusland als een gevaar ziet, groeit ook de weerstand tegen verdere steun aan Oekraïne. Herrmann vindt dat veel mensen ten onrechte denken dat sociale voorzieningen worden afgebroken om Oekraïne te financieren. Ze waarschuwt Nederland en Duitsland ervoor defensie-uitgaven rechtstreeks te betalen met bezuinigingen op zorg en sociale zekerheid. Dat zou volgens haar de binnenlandse vraag verzwakken en maatschappelijke spanningen vergroten. Ze pleit in plaats daarvan voor hogere bijdragen van vermogenden en grote bedrijven of voor leningen.

Herrmann verwerpt ook de vergelijking tussen Europese herbewapening en de Russische oorlogseconomie. NAVO-landen hebben afgesproken in 2035 3,5 procent van hun bruto binnenlands product aan defensie te besteden. Dat is volgens haar aanzienlijk, maar geen oorlogseconomie: het overgrote deel van de economie blijft civiel. Ze verwijst naar West-Duitsland onder bondskanselier Willy Brandt, dat in de jaren zeventig eveneens zwaar in defensie investeerde en tegelijk ontspanning met de Sovjet-Unie nastreefde. Diplomatie werkt volgens haar juist beter wanneer beide partijen militair voldoende sterk zijn.

Ook op economisch en klimaatpolitiek gebied blijft Herrmann kritisch op haar eigen politieke kamp. Ze ziet kapitalisme vooral als het historische proces van industrialisatie, dat welvaart en een veel hogere levensverwachting heeft gebracht. Tegelijk kan het systeem volgens haar niet onbeperkt blijven groeien op een eindige planeet. Klimaatverandering, grondstoffenschaarste en de vernietiging van natuur maken ‘groene groei’ volgens haar tot een illusie.

Herrmann pleit daarom voor een kleinere, circulaire economie met recycling, groene energie en een lager consumptieniveau. De overgang zou volgens haar kunnen worden georganiseerd met overheidsplanning en rantsoenering, naar het Britse voorbeeld uit 1939. Een rechtvaardige verdeling van schaarse goederen tussen arm en rijk is daarbij cruciaal. De keuze is volgens haar niet óf zo’n omslag komt, maar of die gecontroleerd gebeurt of pas tijdens een toekomstige crisis, bijvoorbeeld bij grote tekorten aan water.

Over de opkomst van de rechts-radicale AfD is Herrmann somber. Ze zegt dat debat met AfD-kiezers steeds moeilijker wordt doordat gevoelens en slachtofferschap er vaak zwaarder wegen dan feiten. De AfD is volgens haar bovendien geen gewone conservatieve partij, maar een extremistische beweging waarvan delen terugverlangen naar het Duitsland van Hitler en die in tegenstelling tot gevestigde partijen bereidheid tot geweld tonen. De recente extreemrechtse moorden maken de situatie volgens haar bijzonder zorgwekkend.