Journalist Eric Smit richt activistisch platform The Firewall op om big tech aan te pakken: 'We zijn in een endgame aanbeland'
In dit artikel:
Eric Smit, bekend van onderzoeksplatform Follow the Money, heeft een nieuwe activistisch-journalistieke stichting opgericht: The Firewall. Met deze organisatie wil hij de politieke en juridische strijd aangaan tegen de macht van grote Amerikaanse techbedrijven, die volgens hem een bedreiging vormen voor de Nederlandse democratie en digitale autonomie. Smit begon de organisatie al in januari voortijdig op te zetten om zich in te mengen in de discussie rond de voorgenomen overname van Solvinity (beheerder van DigiD) door het Amerikaanse Kyndryl — een deal die het kabinet onlangs heeft geblokkeerd.
The Firewall heeft een dubbele aanpak. Journalistiek werk bestaat uit diepgravende onderzoeken naar onder meer marktmacht, algoritmische beïnvloeding van het publieke debat en de manier waarop techbedrijven data verzamelen en gebruiken. Daarnaast wil de stichting op basis van die publicaties zelf juridische stappen ondernemen: zaken aanspannen om daadwerkelijke verandering af te dwingen in plaats van alleen verslag te doen van misstanden. Smit benadrukt dat de journalistieke en juridische takken strikt gescheiden blijven, met checks and balances zodat onderzoeksprioriteiten niet door juridische strategie worden bepaald.
Operationeel gaat The Firewall in de komende maanden een redactie opbouwen en samenwerken met wetenschappers en tech-experts. Er wordt ingezet op OSINT-methoden (open source intelligence) om patronen van desinformatie en platformgedrag zichtbaar te maken, en op onderzoek naar algoritmes en datacollectie. De organisatie publiceert regelmatig, maar wordt geen dagelijkse nieuwssite zoals Follow the Money; wel is het platform open en zonder paywall toegankelijk. Smit verwacht waarschijnlijk zelf directeur te worden en uit het bestuur te stappen om rolconflicten te vermijden.
Financiering komt via een lopende crowdfunding (sinds 16 mei kunnen mensen voor €120 per jaar ‘medestander’ worden; doel is 5.000 supporters), losse donaties en fondsen; de Stichting Democratie en Media heeft al steun toegezegd. Smit ziet burgerinitiatieven als noodzakelijk omdat politieke besluitvorming en toezichthouders volgens hem te vaak tekortschieten — mede veroorzaakt door geopolitieke spanningen rond Amerikaans beleid en de vermeende ‘corporate capture’ van toezichthouders. Hij wijst erop dat Europa weliswaar sterke wetten heeft (zoals DSA, DMA en AI Act), maar dat handhaving en daadkracht ontbreekt.
Smit verdedigt de meer activistische koers als een reactie op een van de grootste bedreigingen voor de journalistieke sector zelf: platformen die nieuws wegdrukken en AI-toepassingen die bronnen doen verdwijnen of samenvatten zonder door te verwijzen. Hij stelt dat harde onderzoeksjournalistiek gecombineerd met transparantie, toetsing en tegendenken kan voorkomen dat de aanpak subjectief of tunnelachtig wordt. Als inspiratie noemt hij de onlangs overleden Karin Spaink, medeoprichter van Bits of Freedom, wiens inzet voor digitale burgerrechten volgens Smit terugkeert in de ambitie en handelingskracht van The Firewall.
Kort gezegd: The Firewall wil blootleggen, publicitair oproepen tot verantwoording, en waar nodig juridisch afdwingen dat big tech niet ongecontroleerd invloed uitoefent op democratische systemen en digitale infrastructuur in Nederland.