Jonge Deense literaire ster Jonas Eika geeft diepreligieuze historische roman een queere twist
In dit artikel:
In Open hemel plaatst de Deense schrijver Jonas Eika (1991, hen/hun) een groep begijnen in het Luik van 1233 centraal: zelfgekozen religieuze vrouwen die zonder kloostergeloften samenleven. Het verhaal begint met een visioen van Clarisse met Pasen; zij spoort de jonge Ida aan haar openbaringen en het alledaagse leven van de gemeenschap op te tekenen. Ida groeit onbedoeld uit tot een schoorvoetende profeet wiens teksten bijbel- en kerkbeelden kantelen en zo buitengewone verwarring en hoop veroorzaken onder begijnen, mannelijke begarden, boeren en wevers.
Eika reconstrueert met grondig historisch onderzoek de interne dynamiek van de vrouwen — hun strikte vroomheid tegenover een verlangen naar relatieve vrijheid — en geeft die religiositeit een subtiele queere lading. Seksuele relaties binnen de groep worden gesuggereerd als gedoogd ondanks uiterlijke kuisheid. Ida’s schrijfwerk herinterpreteert scènes zoals de Verkondiging en de jeugd van Jezus, wat zowel spirituele bevrijding als sociale ontwrichting teweegbrengt.
De toenemende aandacht trekt de kerk en seculiere machten aan; religieuze autoriteiten willen begijnhoven ommuren, controleren en economisch exploiteren. Interne spanningen worden gevoed door machtslustige geestelijken: een slinkse priester drijft Ida en haar boetvaardige zuster Oda uiteen. Ida wordt lang opgesloten en verhoord op beschuldiging van ketterij; haar lichamelijke aftakeling en geestelijke verdwazing illustreren de prijs van tegen de heilige huisjes trappen. De door Eika beschreven vlucht uit huiselijke dwang — Ida ontsnapt aan een hebzuchtige zwager en liet een zwangerschap beëindigen — geeft haar persoonlijk verhaal emotionele houvast te midden van de theologische en sociale tumult.
Open hemel, in het Deens in 2024 verschenen en in het Nederlands vertaald door Lammie Post-Oostenbrink, is een ambitieus, genreoverschrijdend werk dat niet licht leest en enige bijbelkennis veronderstelt. Voor lezers bekend met Eika’s eerdere doorbraak — de verhalenbundel Na de zon die de Nordic Council Literary Prize kreeg en internationaal doorbrak — bevestigt deze roman hun bereidheid om religieuze mythes op scherp te zetten en traditionele machten te provoceren.