Jonas Daniël Meijerplein staat stil bij Februaristaking
In dit artikel:
Ruim duizend mensen herinnerden woensdagmiddag bij de Dokwerker op het Jonas Daniël Meijerplein in Amsterdam aan de Februaristaking; het was precies 85 jaar geleden dat stadgenoten in groten getale in opstand kwamen tegen de eerste razzia’s van 22 en 23 februari 1941, toen ongeveer vierhonderd Joodse mannen werden opgepakt. De herdenking werd geopend door Jaïr Stranders, voorzitter van het herdenkingscomité, die opriep de betekenis van de stakers recht te doen: niet door verdeeldheid te zaaien maar door elkaar op te zoeken en onverdraagzaamheid tegen te gaan.
Stranders benadrukte dat de staking zowel een protest tegen de bezetter als een actie was tegen ontmenselijking en discriminatie, en noemde het een aansporing tot verdediging van een open, gelijkwaardige samenleving. Historisch gezien begon de Februaristaking op 25 februari 1941 nadat de razzia’s hadden plaatsgevonden; arbeiders legden het werk neer op scheepswerven, bij gemeentelijke diensten, in metaalbedrijven en warenhuizen. De actie verspreidde zich naar omliggende plaatsen maar werd na enkele dagen door de Duitse bezetter neergeslagen; stakers werden gearresteerd en negen van hen kwamen door Duits geweld om het leven.
Wethouder Rutger Groot Wassink noemde de staking een ‘ijkpunt en kompas’ voor nu: hoewel de actie de massale vervolging niet kon stoppen, toonde ze collectieve solidariteit. Hij gebruikte de gebeurtenis als spiegel voor actuele vragen over de opkomst van nieuw fascisme, onverdraagzaamheid en het uitsluiten van minderheden.
De aanwezigheid en toespraak van activist Jerry Afriyie — mede-oprichter van Kick Out Zwarte Piet — zorgde voor verdeeldheid. Afriyie plaatste de Februaristaking in een hedendaagse context en bekritiseerde leiders die de samenleving voorbereiden op oorlog; hij prees ook vrijwilligers die opvang van vluchtelingen ondersteunen. Zijn eerdere uitspraken over Israël en Palestina hadden tot ophef geleid in de Joodse gemeenschap, en publiek reageerde verdeeld: sommige aanwezigen keurden zijn komst af, anderen vonden zijn brede solidariteitsbenadering juist waardevol.
Tijdens de plechtigheid werden kransen gelegd door het college van Amsterdam en vertegenwoordigers uit de Tweede en Eerste Kamer en het ministerie van VWS; er waren gedichten en zang. Ter herinnering aan de razzia is dinsdag op het plein een vergrote ‘struikelsteen’-variant geplaatst. De Februaristaking blijft in Nederland een van de weinige massale, openbare protestacties tegen Jodenvervolging in bezet West-Europa en fungeert nog steeds als moreel kompas in debatten over solidariteit en verzet.