Johan Derksen en Gert Jakobs opeens op het politieke pad. Je moet niet te populair zijn, want je wordt zomaar gekozen
In dit artikel:
Partijen zetten bij gemeenteraadsverkiezingen steeds vaker bekende plaatsgenoten of voormalige bestuurders als lijstduwer om extra stemmen en uitstraling te winnen. De strategie levert publiciteit en soms onverwachte zetelwinst op, zeker sinds de kieswet voorkeurstemmen makkelijker kans geeft: je kunt in principe al met 25 procent van de kiesdeler via voorkeurstemmen gekozen worden.
Een treffend voorbeeld is Bert Schaap (62), bekend als zanger Burdy en buschauffeur uit Het Hogeland. Vier jaar geleden kwam hij op de lijst van Hogeland Lokaal Centraal te staan als lijstduwer en werd met 227 voorkeurstemmen daadwerkelijk gekozen. Hoewel hem vooraf gezegd was dat hij niets hoefde te doen, nam hij zijn zetel wel in — en stapte later over naar GemeenteBelangen Het Hogeland omdat de samenwerking met partijgenoten niet soepel verliep. Nu staat hij op plek tien en zegt alleen nog terug te keren als de partij tien zetels haalt.
Opvallende landelijke bekendheden duiken ook lokaal op. Johan Derksen (77) staat op plek twintig van de VVD-lijst in Aa en Hunze; de partij hoopte met zijn bekendheid extra stemmen te trekken. Derksen zelf heeft aangegeven geen politieke ambitie te hebben en vanwege zijn werk in Hilversum niet bij raadsvergaderingen aanwezig te kunnen zijn. Desondanks werd hij benaderd en geplaatst; de VVD ziet zijn uitgesproken imago als aantrekkelijk voor kiezers, los van bestuurlijke verantwoordelijkheid.
In Groningen prijkt oud-profvoetballer Kurt Elschot (250 wedstrijden voor de lokale FC) onderaan de CDA-lijst. In Emmen staat oud-profwielrenner Gert Jakobs (61) op plek 32 van Wakker Emmen; hij is recent teruggekeerd naar zijn geboorteplaats en wil vooral het lokale politieke project en zijn broer, wethouder Albert‑Jan Jakobs, steunen. Jakobs zegt geen grote ambities te hebben, maar als hij genoeg voorkeurstemmen krijgt, neemt hij de zetel wel in en voelt hij zich verantwoordelijk om die taak te vervullen.
Naast celebrities gebruiken partijen vaak oud-bestuurders als lijstduwer. In Groningen sluit Johan Remkes (74) de VVD-lijst af; Jacques Wallage (79) duwt voor GroenLinks-PvdA en ook Ineke van Gent (68) staat laag op een lijst. In Emmen is voormalig burgemeester Cees Bijl (70) onderaan de PvdA-lijst geplaatst; hij ziet zijn rol vooral als steun voor zijn partij en zegt, mocht hij gekozen worden, de zetel te accepteren, al heeft hij geen grote persoonlijke ambities als raadslid.
Sommige lokale lijsten rekruteren mensen die ooit in de stad woonden maar inmiddels zijn verhuisd — Stadspartij 100% voor Groningen heeft meerdere ‘ex-stadjers’ op de lijst (bijvoorbeeld Hans Singelenberg uit Zuidhorn). Zij brengen heimwee en betrokkenheid mee en geven aan mogelijk terug te willen verhuizen als ze in de raad komen.
De praktijk laat twee kanten zien: lijstduwers geven partijen extra cachet en kunnen stemmen opleveren, maar het roept vragen op over bereidheid en bestuurlijke continuïteit. Sommige lijstduwers willen geen actieve rol en zullen een eventuele zetel afslaan; anderen aanvaarden de verantwoordelijkheid als kiezers via voorkeurstemmen hun keuze bekrachtigen. Partijen wegen bij het uitnodigen van bekende namen dus af tussen aantrekkingskracht, reputatierisico’s en de kans dat iemand daadwerkelijk in de raad plaatsneemt.