Jetten en Bontenbal normaliseren extreemrechts, BBB en VVD regeren over hun graf
In dit artikel:
De benoeming van informateurs Hans Wijers en Van Haersma Buma diende als onuitgesproken signaal: Rob Jetten en Pieter Bontenbal wilden uitstralen dat ze mikten op een degelijk, middenkabinet waarin de VVD zich veilig zou voelen. Wijers — met een lange cv in het bedrijfsleven (AKZO, Shell, Heineken, HAL) en bekend als neoliberaal — stond daarmee symbool voor een geruststellende zakelijke lijn richting de VVD. Zijn uitspraken over Dilan Yeşilgöz en voorkeur voor een ingedutte GroenLinks–PvdA leidden echter tot ophef; Jetten liet Wijers snel vallen en vermeed meteen een opvolger, wat de kwetsbaarheid van de formatiekeuzes toont.
Bontenbal gaf via een andere non-verbale geste wél een positief signaal aan radicaal rechts door zijn fractie bij de verkiezing van de Tweede Kamervoorzitter op Geert Wilders’ kandidaat, Thierry Baudet-gezinde Joram van Klaveren (Bosma), te laten stemmen — volgens de auteur een voortzetting van de normalisering van extreemrechts die al begon met gedoogsteun aan de PVV in 2010 en later het open regeren met Wilders. Ook het bestempelen van JA21 als mogelijke partner valt in datzelfde patroon.
Binnen links en centrum-links zijn de signalen gemengder. Diederik Samsom publiceerde een boek over zijn Europese werk aan de Green Deal, maar vermijdt harde aanvallen op de Europese Volkspartij (EVP) die onder leiding van Ursula von der Leyen veel van het oorspronkelijke klimaatprogramma heeft uitgehold. Samsom wijst vooral op de invloed van rechtse fracties bij cruciale stemmingen.
De kritiek spitst zich verder toe op VVD- en BBB-ministers die volgens de auteur buitenproportioneel en soms onzorgvuldig handelen. Voorbeelden: BBB’er Gijs Tuinman liet een militaire radar bouwen terwijl de gemeente nog in beroep was; Femke Wiersma (BBB) negeert een rechterlijke uitspraak over publieke dieraantallen en heeft weinig geloofwaardige stikstofplannen; Jean Rummenie verstrekte dubieuze natuurvergunningen en blokkeert benoemingen bij VN-landbouwinstanties. Bij de VVD zette minister Mariëlle Paul een wetsvoorstel ter bescherming van arbeidsmigranten aan de kant na lobbydruk van uitzendbureaus.
Speciaal punt van kritiek: Vincent Karremans (VVD) zou zich op onconventionele wijze met een rechtszaak tegen de Chinese chipfabrikant Nexperia hebben bemoeid, gebruikmakend van een oude, nauwelijks gebruikte wet en zonder overleg met ambtenaren of buitenlanden — een stap die zowel juridisch als diplomatiek vragen oproept.
De auteur sluit met een oproep: Jetten en Bontenbal zoeken stabiliteit, maar daarvoor zijn niet alleen goede verhoudingen tussen coalitiepartijen nodig, maar ook kundige bewindslieden die serieus samenwerken met ambtenaren en de Kamers. Tegelijkertijd waarschuwt het stuk dat media te zeer fixeren op nieuwkomers als PVV en BBB, terwijl een lange reeks VVD-bewindslieden in het verleden al even problematische patronen liet zien. De conclusie is een waarschuwing tegen verdere normalisering van extreemrechts en tegen ministers die de instituties en procedures omzeilen.