Jeroen Pen (38) raakte verslaafd aan adhd-medicatie: 'Ik wilde gewoon gebruiken. Die pillen waren fucking lekker'
In dit artikel:
Ongeveer 360.000 Nederlanders gebruiken medicatie tegen ADHD. Journalist en ervaringsdeskundige Jeroen Pen (38) beschrijft in zijn nieuwe boek hoe hij vanaf zijn dertiende Ritalin kreeg en op zijn 35ste was verzeild geraakt in een levensgevaarlijke verslaving aan dexamfetamine. Zijn relaas is tegelijk persoonlijk en kritisch: een waarschuwing aan ouders, leraren en hulpverleners om zorgvuldiger te wegen voordat er pillen worden voorgeschreven.
Pen groeide op als drukke, altijd pratende jongen op een vrije school in Amsterdam-Zuid. Na teleurstellende schooladviezen en een korte testprocedure bij een kinderpsychiater kreeg hij medicatie voorgeschreven: een proef met en zonder pil bleek volgens de behandelaar voldoende reden. In die omgeving waren meerdere drukke jongens met hetzelfde label en dezelfde oplossing. Pen vertelt dat zijn omgeving—ouders en leraren—het vertrouwen in de diagnose eenvoudig accepteerde: de pil werkte om lastige leerlingen rustiger te maken en docenten waren opgelucht.
De eerste ervaringen vonden hij prettig: concentratie, flow en een aangename focus. Maar er waren ook nadelen: nawerkingen met somberheid, hartkloppingen, droge mond en uiteindelijk gedragsveranderingen die hem onzeker maakten. Medische verklaringen voor ADHD noemt Pen problematisch; hij noemt het vooral een gedragsbeschrijving zonder onomstotelijk biologische onderbouwing, en waarschuwt dat die framing mensen afhankelijk kan maken van medicatie.
Zijn gebruik escaleerde in fases. Als tiener gebruikte hij medicatie om schooltaken te klaren; eenmaal volwassen raakte hij opnieuw verslaafd, ditmaal aan dexamfetamine. In Hilversum en later bij kranten als Vrij Nederland en Het Parool presteerde hij op het werk onder invloed — schrijvende, eindredigerend en productief — maar de pillen werden steeds centraler in zijn leven. Bij tegenslag, verveling of weinig toezicht nam hij steeds meer: een medicijnvoorraad die voor een maand bedoeld was, verdwenen in enkele dagen. Op het dieptepunt had hij honderden pillen en ruim gramhoeveelheden in huis, genoeg om een fatale overdosis te veroorzaken.
Pen beschrijft ook hoe de omgeving blind leek voor de tekenen: dokters leverden recepten aan, apothekers vroegen niet door, en zelfs partner en familie konden zijn gebruik niet altijd herkennen of durfden niet openlijk te interveniëren. Na een langdurige periode van ernstig slaaptekort werd hij uiteindelijk opgenomen; hij stopte tijdelijk, maar herviel later toen hij dexamfetamine online kon bestellen. Pas na een ernstige longontsteking en via begeleiding van een psycholoog met ervaring in verslavingszorg kreeg hij weer grip op zijn gebruik. Motiverende factoren waren zijn scheiding en het vaderschap: hij ziet zijn twee dochters drie dagen per week en wil niet meer in de verslavende staat terugvallen.
Met zijn boek Speedpillen, de schaduwzijde van adhd-medicatie wil Pen vooral twee dingen bereiken: zijn eigen geheimen afleggen en een systeemkritiek uiten. Hij noemt het een biecht en een oproep aan ouders en leraren om eerst alternatieven te overwegen en goed na te denken voordat medicatie ingezet wordt. Tegelijk erkent hij dat medicatie niet per definitie slecht is en dat ADHD voor velen een reële worsteling is die baat kan hebben bij behandeling. Zijn kernkritiek richt zich op routinematig voorschrijven, het gebrek aan structurele controle en het gemak waarmee een gedragslabel mensen er toe brengt hun problemen te reduceren tot een farmacologisch recept.
Achtergrond: Pen is journalist en werkte onder meer bij Vrij Nederland en Het Parool. Zijn familiegeschiedenis toont volgens hem ook drukke persoonlijkheden: zijn vader is strafrechtadvocaat Jurjen Pen en zijn grootvader econoom Jan Pen. Speedpillen verschijnt bij Uitgeverij Pluim. Pen hoopt dat lezers — en vooral ouders en leraren van drukke kinderen — twee keer nadenken voordat ze kiezen voor de pil, en dat het gesprek over ADHD en medicatie eerlijker en zorgvuldiger gevoerd wordt.