"Je hebt geen macht totdat je je verenigt"

In dit artikel:

Judith Zeeman werkt als systemisch therapeut en adviseur en pleit voor bedrijfsvormen met gedeeld eigendom als tegenmacht tegen de huidige economische orde. Zeeman, van origine ontwerper (Design Academy) en voormalig consultant voor financiële instellingen, raakte na de bankencrisis van 2008 overtuigd dat het geldsysteem moreel problematisch is: banken creëren bij het uitzetten van leningen geld uit het niets en vragen daar rente over, terwijl de reële waarde wordt geleverd door arbeid van burgers. Dat mechanisme, zo stelt ze, draagt bij aan het wegsluizen van welvaart naar een ultrarijke financiële elite.

Volgens Zeeman functioneren zowel kapitalisme als communisme top-down: een kleine elite bepaalt de regels en plukt de vruchten van de arbeid van velen. Vrijheid is volgens haar nauw verbonden met eigendom; historisch gezien gaf bezit mensen meer autonomie (ze refereert aan de periode na de Franse Revolutie). Daarom ziet ze eigendomsrecht als cruciaal voor democratie en waarschuwt ze voor een toekomst waarin burgers niets meer bezitten — een terugkeer naar een ‘slavensysteem’. Concreet noemt ze ook actuele voorbeelden zoals onteigening van boeren als bedreiging van dat recht.

Als alternatief pleit Zeeman voor een nationale coöperatieve economie die het algemeen belang dient. In coöperaties komt gedeeld eigendom tot stand: ondernemers en werknemers leggen middelen samen, bouwen gemeenschappelijke infrastructuur en beslissen collectief over de koers. Ze stelt dat echte coöperatie verder moet gaan dan adviesraden: werknemers moeten via certificaten of aandelen echte zeggenschap en stemrecht krijgen, en de uitkomst van stemmen moet richtinggevend zijn, niet vrijblijvend advies. “Essentieel voor de tegenmacht is het bezit van eigen middelen,” zegt ze expliciet.

Naast juridische aanpassingen benadrukt Zeeman dat een cultuurverandering nodig is. Als IFS-therapeute (Interne Familie Systemen) werkt ze dagelijks met patronen van dominantie en volgzaamheid. Leiderschap moet verschuiven: dominante leiders moeten controle durven loslaten en medewerkers verantwoordelijkheid geven; volgers moeten leren beslissingen te dragen zonder angst voor uitsluiting. Zelfleiderschap, open communicatie en transparantie zijn volgens haar de bouwstenen voor wederzijds vertrouwen, zonder welke coöperatie niet kan bestaan.

Zeeman organiseert praktische stappen voor wie wil meedoen: samen met Steve Aernouts geeft ze workshops over cocreatie om groepen te laten ervaren hoe collectieve kracht werkt. Voor individuen die hun roeping zoeken biedt ze Mission Quest-trajecten aan, gericht op het vinden van zingeving en het benutten van persoonlijke talenten.

Kort samengevat: Zeeman wil systeemverandering bereiken door eigendom en zeggenschap te verspreiden via coöperatieve bedrijfsmodellen, moreel leiderschap te ontwikkelen en cultuurverandering op de werkvloer te stimuleren. Haar aanpak combineert economische kritiek op geldcreatie en ongelijkheid met therapeutische inzichten in menselijke dynamiek, en biedt zowel organisatorische stappen als persoonlijke begeleiding voor wie wil bijdragen aan een meer democratische, gedeelde economie.