Japan past regels rond pacifisme aan en staat wapenexport toe
In dit artikel:
Japan heeft een belangrijke koerswijziging aangekondigd: het land versoepelt regels rond wapenexport en laat voortaan 17 bevriende landen militaire aankopen bij Tokio doen. Voorheen stonden zulke verkopen, bijvoorbeeld van een tank aan de Filipijnen of een mijnenveger aan bondgenoten, nagenoeg niet toe. De versoepeling behoudt echter grenzen: onderscheid wordt gemaakt tussen niet-dodelijk materieel (zoals radars en mijnenvegers) en dodelijke wapens (tanks, oorlogsschepen). Voor de verkoop van dodelijk materieel is toestemming nodig van de Japanse Nationale Veiligheidsraad en leveranties aan landen die in een conflict verwikkeld zijn blijven grotendeels verboden — tenzij de Japanse nationale veiligheid in het geding is.
Premier Sanae Takaichi motiveerde de stap met de opvatting dat geen enkel land zich nog alleen kan verdedigen en dat partners elkaar moeten ondersteunen bij defensiematerieel. De maatregel past in een bredere trend van geleidelijke normalisering van Japanse defensie: sinds de Tweede Wereldoorlog geldt in de grondwet van 1947 het pacifisme (artikel 9), maar de Zelfverdedigingsmacht (SDF) is sinds de jaren negentig actiever in VN-missies en sinds 2014 (onder premier Abe) bestaan er al regels voor collectieve zelfverdediging. Takaichi heeft sinds haar aantreden vorig jaar het defensiebudget bijna verdubbeld naar bijna 2 procent van het bbp en zet in op middelen als een “droneshield”.
De aankondiging komt tegen de achtergrond van stijgende regionale spanningen rondom Taiwan en de Zuid-Chinese Zee en van bezorgdheid over de militaire opbouw van China. Takaichi heeft publiekelijk gezegd dat ze niet zou toekijken bij een Chinese aanval op Taiwan. Tegelijk vreest ze dat de Verenigde Staten — met ongeveer 50.000 militairen in Japan — minder aandacht kunnen hebben door inzet in andere regio’s, zoals het Midden-Oosten. Recent ontving Tokio daarom ook een NAVO-delegatie en voerde de SDF voor het eerst actief mee in een grote oefening bij de Filipijnen (ongeveer 1.400 militairen en een oorlogsschip).
Regionale en binnenlandse reacties zijn verdeeld: de Filippijnen en Japanse wapenfabrikanten (zoals Mitsubishi Heavy Industries) verwelkomen de nieuwe markt, China reageerde bezorgd en in Japan zelf protesteren tienduizenden mensen uit angst voor aantasting van het pacifistische zelfbeeld. Takaichi probeerde die zorgen te sussen door te zeggen dat de fundamentele vredesprincipes van Japan niet veranderen.