Jan Maarten Slagter: wie echt voordeel wil van ons belastingstelsel moet schuld hebben

In dit artikel:

In Nederland profiteren vermogende huishoudens structureel van het huidige belastingstelsel en mogelijkheden om schuldig kapitaal in te zetten, wat bijdraagt aan toenemende ongelijkheid. Centraal staat het zogeheten boxenstelsel: inkomen uit werk en eigen woning (box 1), winst uit een aanmerkelijk belang (box 2) en sparen en beleggen (box 3) worden elk anders belast. Door slim gebruik van leningen — bijvoorbeeld het aantrekken van hypotheek- of beleggersschulden — kunnen hoge vermogensniveaus fiscaal worden verzacht: schulden verlagen de grondslag in box 3 en renteaftrek in box 1 kan belastingdruk voor huizenbezitters verminderen.

De combinatie van lage rentetarieven en fiscale regels maakt hefboomwerking aantrekkelijk: geld lenen om te investeren kan het rendement voor beter bedeelden vergroten terwijl de fiscale rekening daalt. Dat werkt prijsopdrijvend op de huizenmarkt en versterkt concentratie van vermogen over tijd. De afgelopen jaren is dit onderwerp steeds vaker onderdeel van het publieke debat: critici wijzen op oneerlijke voordelen en vragen om meer progressieve maatregelen, voorstanders noemen stabiliteit en investeringsprikkels.

Wat er op het spel staat is groot: het gaat om inkomens- en vermogensverdeling, betaalbaarheid van wonen en de hoogte van belastingopbrengsten voor de overheid. Politieke voorstellen variëren van aanscherping van de hypotheekrenteaftrek en hervorming van box 3 tot invoering van (zwaardere) vermogensbelastingen of tarieven die beter aansluiten bij werkelijke rendementen. Hervormingen stuiten op technische en juridische uitdagingen, maar blijven een centraal thema nu ongelijkheid onder de loep ligt en kiezers druk zetten op beleidsmakers.