Jan de Lange (55) over saamhorigheid in Schoonoord, lol en gevaar van carbidknallen: Steekvlam zette mijn haar in brand
In dit artikel:
Jan de Lange (55) is het gezicht van carbidclub Ellert en Brammert uit Schoonoord. De club, actief sinds de jaren zeventig, oefent en demonstreert het traditionele carbidschieten op een voormalig voetbalveld in het dorp; ongeveer dertig mannen zijn lid en betalen jaarlijks €35. De vereniging profileert zich als een actieve groep: wie lid is moet meedoen met knallen, niet alleen toekijken.
De Lange vertelt open over de keer dat het misging: op oudjaarsdag 2012 raakte hij frontaal gewond toen hij een melkbus die niet wilde ontploffen handmatig probeerde te ontsteken. Een steekvlam verbrandde zijn haar, wenkbrauwen en wimpers; zijn gezicht liep flinke brandwonden op. Dat incident onderstreept waarom de club veiligheid serieus neemt. Tegenwoordig ontsteken ze het vrijkomende acetyleengas met een gasbrander uit de lasindustrie, op afstand van zo’n 20–25 meter via een touw. Ook gebruiken ze liever lichte ballen (strandballen, soms een basketbal) als deksels: zware metalen deksels zouden levensgevaarlijk zijn.
Historisch knalde de oorspronkelijke groep op de parkeerplaats van het nabijgelegen openluchtmuseum; die plek raakte verlaten na een incident met een schrikkerig hondje. Ellert en Brammert heeft vergunningen en zegt daarmee de enige club in Drenthe te zijn die nog in de dorpskern knalt; andere clubjes zouden zonder melding aan de gemeente bezig zijn. Klachten over geluid krijgt de vereniging weinig: een paardenhouder prefereert het monotone carbidgeschal boven siervuurwerk en een buurvrouw heeft een praktische regeling getroffen met de club (vergoedde reiskosten naar familie) zodat iedereen kan doorgaan.
De techniek en materialen zijn door de jaren heen veranderd: waar vroeger ontstekers van oude kachels en allerlei vloeistoffen werden gebruikt, zijn aangepaste melkbussen, expansievaten of gastanks met opgelaste halsen nu gangbaar. Ballen vliegen tot tientallen meters hoog en kunnen ver weg terechtkomen; dat maakt afstand en toezicht belangrijk. De club werkt bewust aan opvolging: op oudejaarsochtenden leren ze kinderen uit het dorp met kleine verfblikjes knallen om het gebruik door nieuwe generaties veilig door te geven. Ook nieuwkomers die recent naar het dorp verhuisd zijn, stromen soms in.
Sociaal is het gebeuren groot: op de grote dag zet de club een feesttent neer waar zo’n tweehonderd mensen samenkomen, met gratis bier, fris en hapjes geregeld in samenwerking met de lokale horeca. De bijdrage van bezoekers komt via een giftenbus (rond €1.500) en sinds kort ook een QR-code. De club vermijdt het verkopen van toegang omdat dat het evenement juridisch en fiscaal zou veranderen — voorbeeld: een club in Meppen stopte toen bezoekersaantallen boven 250 kwamen en strengere voorzieningen verplicht werden.
Carbidknallen blijft een levendige, rurale traditie met risico’s. Ellert en Brammert probeert die erfenis te bewaren door technische aanpassingen, duidelijke veiligheidsregels en jongerenopbouw, terwijl het sociale karakter en de lokale inbedding behouden blijven.