Jan Balliauw na historische week voor internationale politiek: "Moment om adem te halen, maar probleem niet voorbij"
In dit artikel:
"We zijn 22 dagen ver in 2026, maar het voelt als 22 weken." Met die bedenking vat voormalig VRT-journalist Jan Balliauw de reeks diplomatieke schokken van de eerste weken van het jaar samen. Centraal stonden de gebeurtenissen tijdens het Wereld Economisch Forum in Davos: de spanningen rond Groenland tussen de VS en NAVO, het overleg tussen president Trump en NAVO-topman (en minister-president) Mark Rutte, de lancering van Trumps nieuw gevormde Vredesraad voor het Midden-Oosten en gesprekken tussen Trump en de Oekraïense president Volodymyr Zelensky over veiligheidsgaranties.
De discussie over Groenland zorgde voor grote onduidelijkheid. Balliauw stelt dat het onduidelijk is wat Trump precies heeft "gekregen" uit zijn gesprekken met Rutte, en benadrukt dat kwesties van soevereiniteit primair tussen Denemarken en Groenland moeten worden geregeld, niet door de NAVO-secretaris-generaal. Wel lijkt Washington bereid de militaire aanwezigheid in de regio te versterken — al wijst Balliauw erop dat de VS al veel bewegingsvrijheid hebben op basis van het defensieverdrag van 1951. Een permanente NAVO-missie, 'Arctic Sentry', is al in voorbereiding, waardoor de vraag blijft wat er feitelijk nieuw of exclusief voor de VS zou zijn.
De incidenten hebben scheuren in het transatlantische bondgenootschap blootgelegd. Volgens Balliauw is Trumps retoriek en Amerikaanse nationale veiligheidsstrategie steeds minder pro-Europees; dit heeft Europese leiders wakker geschud en maakt het volgens hem noodzakelijk dat Europa zelf meer initiatief neemt. Europa beschikt over troeven — een grote interne markt en mogelijke partners buiten de VS zoals China, India en Canada — maar de interne verdeeldheid (27 lidstaten) bemoeilijkt snelle, uniforme actie. Balliauw wijst op voorbeelden van eerdere crises waarin Europa door samenwerking sterker uit een periode kwam, en pleit nu voor een soort kantelpunt richting meer zelfstandigheid.
Moskau applaudeert feitelijk: een verzwakte NAVO speelt in Rusland's voordeel omdat het de bondgenootschapssolidariteit test — voornaamste vraag is of artikel 5 (collectieve verdediging) in elk scenario door alle leden, en vooral door de VS, integraal ondersteund zou worden. Tegelijk boekten de Oekraïners een diplomatisch klein succes: in Davos bereikten Zelensky en Trump een akkoord over veiligheidsgaranties, opgebouwd als een 20-puntenplan dat nog aan Rusland moet worden voorgelegd. Balliauw noemt voortzetting van diplomatie positief, maar verwacht geen snelle doorbraak omdat de kloof tussen betrokken partijen groot blijft.
Tot slot introduceerde Trump de Vredesraad voor het Midden-Oosten, een initiatief met weinig Europese deelnemers en dat door critici als een mogelijk alternatief voor de Verenigde Naties wordt gezien. Belangrijk verschil: in de voorgestelde raad zou Trump veel meer zeggenschap hebben — met mogelijkheden om lidmaatschappen te wijzigen en vetorechten te gebruiken — wat volgens Balliauw het universele stemrecht van de VN kan ondermijnen en de internationale verhoudingen verder kan herschikken.
Kort gezegd: Davos bracht tegelijk de-escalatie en nieuwe onzekerheid. De recente gesprekken geven hoop op voortgezet diplomatiek werk, maar strategische rivaliteiten, onduidelijkheid over Groenland en groeiende spanningen met de VS zetten de NAVO en Europa onder druk om een duidelijkere koers te kiezen.