Jaitsen Singh (81) zit al 42 jaar mogelijk onterecht vast. Nu heeft hij nog maar maanden te leven: 'Ik ben één geworden met de gevangenis'

In dit artikel:

De 81-jarige Jaitsen Jainandun Singh is na 42 jaar gevangenschap in de Verenigde Staten terug in Nederland. Hij verblijft in de gevangenis van Scheveningen en wordt wekelijks naar het HagaZiekenhuis gebracht voor chemotherapie en bloedtransfusies. Singh heeft acute leukemie; artsen verwachten dat hij het einde van het jaar mogelijk niet haalt. Intussen wacht hij op een gratiebesluit dat medio juni in behandeling is genomen. De procedure duurt gemiddeld ongeveer zes maanden.

Singh werd in 1983 in de Verenigde Staten veroordeeld voor de moord op zijn vrouw Grace en haar dochter Daphne. Hij heeft altijd volgehouden dat hij onschuldig is. Later kwam vast te staan dat de belangrijkste getuige een valse verklaring had afgelegd nadat die door de aanklager was omgekocht. Een herzieningsprocedure verliep volgens de beschikbare informatie chaotisch: forensisch materiaal raakte zoek, getuigen overleden en de jury bleef uitgaan van de onjuiste verklaring. In 2000 werd zijn veroordeling definitief.

Nederland zette de Amerikaanse straf om in levenslang. De Nederlandse rechter onderzocht de feiten niet opnieuw, maar nam het Amerikaanse vonnis als uitgangspunt. Een eerdere mogelijkheid tot voorwaardelijke vrijlating in de VS bleek in de praktijk onhaalbaar. Tijdens vijf hoorzittingen, waarvan de laatste in 2023 plaatsvond, maakten nabestaanden van Grace en Daphne telkens bezwaar. Daardoor kon Singh niet vrijkomen via parole.

Documenten die onlangs openbaar zijn gemaakt, werpen bovendien vragen op over de Nederlandse aanpak van zijn zaak. Amerika-deskundige Bart Stapert adviseerde het ministerie van Buitenlandse Zaken, hoewel het ministerie en Stapert die rol volgens het artikel eerder ontkenden. In zijn rapport stonden volgens betrokkenen onjuistheden over het moment waarop Singhs veroordeling definitief werd en over de voorwaarden voor zijn overdracht naar Nederland. Ook bleef Stapert parole als mogelijke oplossing noemen, terwijl al duidelijk was dat bezwaren van nabestaanden die route blokkeerden.

Singh verhuisde begin jaren zeventig met Grace en haar dochter vanuit Suriname naar de VS. Hij adopteerde Daphne en kreeg met Grace een zoon, Surender. Volgens zijn zus Sieta werkte hij hard, knapte hij woningen op en bouwde hij een vastgoedbezit op. Het gezin werd in 1983 uit elkaar gerukt door de moorden, waarna Singh werd gearresteerd.

Zijn omstandigheden in Amerikaanse gevangenissen waren zwaar. In zijn laatste cel in Californië was nauwelijks ruimte; in Scheveningen heeft hij een grotere cel met een eigen douche, koelkast en bed. In de VS moest hij volgens hem op vaste momenten met meerdere gevangenen tegelijk douchen. Zijn zus vertelt dat hij herhaaldelijk werd aangevallen en zelfs tijdens zijn slaap bang was voor geweld. Een aanval in 2018 kostte hem het zicht aan één oog en beschadigde een pees in zijn bovenarm. Ook kreeg hij volgens haar geregeld onvoldoende medische zorg.

De terugkeer naar Nederland is voor Singh een confrontatie met een land dat hij sinds 1969 niet meer had gezien. Tijdens de ritten naar het ziekenhuis vallen hem onder meer de hoogbouw, het grote aantal fietsers, elektrische auto’s en de veranderde samenstelling van de bevolking op. Hij moet nog wennen aan smartphones, computers en hedendaagse Nederlandse woorden. Tegelijkertijd herkent hij oude bekenden en zingt hij met Sieta Hindostaanse en Bollywoodmuziek.

De lange detentie heeft volgens Singh en zijn zus diepe sporen nagelaten. Singh zegt dat hij emoties grotendeels heeft afgesloten en dat hij in de gevangenis leerde niet te piekeren over zaken waarover hij geen controle heeft. Sieta beschrijft hem als angstiger en wantrouwiger dan vroeger. Hij verloor bovendien zijn geloof, omdat hij niet begrijpt waarom God hem niet heeft geholpen. Over de moord op Grace en Daphne praat hij nog altijd alsof zij voortdurend deel van hem zijn.

Sieta verwijt de Nederlandse overheid dat zij haar broer onvoldoende heeft geholpen. Zo kreeg Singh volgens haar jarenlang geen consulair bezoek. Ook was er volgens haar gebrekkige communicatie rond ziekenhuisbezoeken en werd niet altijd aan praktische verzoeken voldaan. Zij zegt daarnaast dat het ministerie haar vroeg honderd euro over te maken voor kleding en een tas voor haar broer. Het ministerie reageerde niet op vragen hierover.

De nabestaanden van Grace en Daphne blijven Singh verantwoordelijk houden voor de moorden. Zij wijzen onder meer op een verhoging van Grace’ levensverzekering kort voor haar dood. Sieta betwist die uitleg en zegt dat Grace zelf de documenten mede ondertekende en dat de verzekering werd aangepast omdat de bezittingen van het gezin in waarde waren gestegen. Volgens Sieta hebben de nabestaanden nooit aangifte tegen Singh gedaan, hoewel dat nog mogelijk zou zijn.

Singh hoopt nog altijd op gratie of tijdelijk verlof, zodat hij in Nederland buiten de gevangenis kan verblijven. Sieta probeert toestemming te krijgen om hem enige tijd in Gelderland op te nemen. Voor Singh voelen de ziekenhuisritten al als momenten van vrijheid. Hij denkt veel aan Surinaams-Hindostaans eten en wil dat graag nog eens eten. Tegelijk sprak hij met zijn zus over zijn uitvaart: hij wil eenvoudig worden gecremeerd. In Sieta’s tuin staan inmiddels drie rozen ter nagedachtenis aan Grace, Daphne en hemzelf.