Jaap van Dissel bij de corona-enquête: hoe onafhankelijk was de oud-OMT-voorzitter, die Rutte 'heilige adviezen' gaf?
In dit artikel:
Jaap van Dissel, jarenlang gezicht van het Outbreak Management Team (OMT) en prominent adviseur van het RIVM, wordt vrijdag door de parlementaire enquêtecommissie gehoord. De commissie wil vooral drie knelpunten opgehelderd: de grens tussen wetenschappelijke onafhankelijkheid en politieke nabijheid; onduidelijkheden in interne OMT-adviezen, met name rond het verworpen 2G-plan in de herfst van 2021; en de vraag of het RIVM en OMT het virus aanvankelijk hebben onderschat en daardoor te laat hebben gehandeld.
Binnen het OMT en het kabinet werd Van Dissel doorgaans als integer gezien, maar zijn rol in informele Catshuisoverleggen en zijn nauwe wisselwerking met ministers leidde tot twijfels over hoe vrij en ongekleurd het advies was. Diverse OMT-leden voelden (tijd)druk en vonden dat hun aarzeling over het 2G-beleid niet adequaat zichtbaar werd in het samenvattende advies dat Van Dissel naar het kabinet stuurde; dat advies werd later door politici als steun gebruikt bij beleidskeuzes.
Ook rijst kritiek op de vroegste fase van de crisis: kort voordat het virus officieel in Nederland opdook, hield het RIVM de kans op verspreiding voor klein, wat rekentijd kostte en vragen oproept over een mogelijke onderschatting van de dreiging. Die timing is cruciaal, omdat eerdere interventies veel infecties en sterfgevallen hadden kunnen voorkomen.
De invloed van Van Dissel en het OMT is terug te zien in vrijwel alle grote maatregelen — van avondklok en schoolsluitingen tot mondkapjesplicht en coronatoegangsbewijzen — maar het OMT legde vaak academische onzekerheden naast concrete politieke behoefte aan duidelijke keuzes. De enquêtecommissie zal daarom willen weten of Van Dissel zich te veel als achtervang voor politieke besluiten heeft laten gebruiken, en waarom adviezen over maatschappelijke gevolgen pas veel later expliciet werden ingebed (het Maatschappelijk Impact Team kwam pas in 2021).