Jaap Robbens roman over een verdwijning draait om de achterblijvers en de getuigen

In dit artikel:

In *De laatste namen van Lukasz* van Jaap Robben verdwijnt de Poolse arbeidsmigrant Lukasz na een bloederig ongeval in een Duitse houtzagerij. Zijn dochter Janina reist door Duitsland en Polen om hem terug te vinden. Haar enige aanwijzing is dat iemand zijn jas heeft. Lukasz blijft tijdens die zoektocht grotendeels buiten beeld: vijf personages reconstrueren hem aan de hand van herinneringen, verhalen en achtergelaten spullen, maar geen enkel perspectief levert een compleet portret op.

De roman gebruikt daarmee de vorm van een anti-detective. De vele talen – Pools, Duits, Albanees, Bulgaars en Nederlands – en de gebrekkige vertalingen versterken het gevoel van verwarring en onmacht. Anders dan in een klassieke detective vallen de puzzelstukken niet bevredigend samen. Robben wil de lezer vooral dezelfde frustratie laten ervaren als de mensen die Lukasz achterlaat. Dat lukt volgens de bespreking niet overal: Janina’s lange reis door bus en taxi neemt bijna de helft van het boek in beslag, terwijl er weinig wordt verteld over haar band met haar vader. Door de beperkte plotontwikkeling wordt dit deel bovendien eentonig.

De vier daaropvolgende delen zijn overtuigender. Zo toont baas Bertold Nimrod hoe angst voor politie en financiële schade hem tot een egocentrische opportunist maakt. Lida Barishvili, Lukasz’ Georgische buurvrouw in Nederland, gebruikt zijn verdwijning om haar eigen gemis van haar vader onder ogen te zien. Via zijn spullen en de loopjes van zijn achtergelaten hond probeert ze Lukasz te begrijpen, maar uiteindelijk herstelt ze vooral haar emotionele band met haar familie.

Daarin klinkt de vertrouwde, zintuiglijke en tedere stijl van Robben sterker door dan in de passages over hardere, vaak misogynere bijfiguren. Ook Lukasz’ moeder en een arts in het ziekenhuis brengen hem uiteindelijk dichterbij, zonder dat hij werkelijk kenbaar wordt. Zijn verdwijning wordt aan het slot verklaard, maar de roman draait uiteindelijk minder om Lukasz zelf dan om de achterblijvers en getuigen die hun eigen verlies verwerken. De finale is verrassend, maar volgens de recensent ook wat geconstrueerd.