Geld, macht, misbruik: 'Iedereen kan voor online goeroes vallen'
In dit artikel:
In 2008 ging journalist Ivo van Woerden undercover bij een groep die conversietherapie toepaste in Londen; daar ervoer hij zelf hoe sterke groepsdruk, rituelen en vernedering mensen zover kunnen krijgen eigen grenzen te negeren. Die ervaring bleef hem achtervolgen en leidde tijdens de coronapandemie tot een diepgravender onderzoek naar sekteachtige spirituele bewegingen — in het bijzonder rond de omstreden goeroe Bentinho Massaro. Het vijf jaar durende onderzoek resulteerde vorige week in Van Woerdens boek In de greep van de goeroe.
Van Woerden probeerde Massaro meerdere keren te spreken, maar kreeg geen directe medewerking; zijn eerste interviewverzoek werd door Massaro op social media afgewezen en gepresenteerd als onderdeel van een vijandige perscampagne. Toch spraken meerdere oud-volgers, die zelfs zwijgcontracten verbraken, met hem. Zij doen ernstige beschuldigingen: seksueel, financieel en psychologisch misbruik binnen Massaro’s kring. Een van de meldingen is dat Massaro vrouwen zou hebben verteld seksuele handelingen met hem zouden genezen, en dat hij seks met volgers had. De Volkskrant publiceerde eerder een artikel waarin Massaro’s organisatie wordt weggezet als een dekmantel voor macht, geld en seks.
Van Woerden volgde ook de fysieke route die Massaro aflegde en reisde daarvoor naar India, Zuid-Amerika en de Verenigde Staten. In India hoorde hij verklaringen die voor veel Westerlingen aantrekkelijk klinken: een nadruk op innerlijke voldoening in plaats van uiterlijke bevrediging en het idee dat antwoorden al in jezelf liggen. Die boodschap kan troost en zingeving bieden, maar Van Woerden signaleert dat sociale media het makkelijker maken zulke leermeesters te vinden — ook als die leiders vooral hun eigenbelang nastreven.
Volgens het onderzoek en door geraadpleegde deskundigen ontstaat het gevaarlijke mechanisme door een samenloop van factoren: een sympathieke, gelijkgestemde groep die geleidelijk meer van je vraagt; psychologische technieken zoals gaslighting en kleine manipulaties; en wat experts noemen dwingende controle — een proces vergelijkbaar met ongezonde machtsdynamiek in partnerrelaties, waarbij keuzevrijheid en autonomie langzaam worden uitgehold. Mensen stappen vaak in op een kwetsbaar moment — burn-out, relatiecrisis, rouw — waardoor ze eerder bereid zijn radicale veranderingen te accepteren. Investering in cursussen, retraites en vriendschappen binnen de groep maakt uitstappen later extra moeilijk.
Van Woerden erkent dat spiritualiteit op zich positieve effecten kan hebben — meditatie en bezinning helpen veel mensen — maar waarschuwt dat de combinatie van online bereik, charismatische leiders en gecontroleerde groepspraktijken kan leiden tot uitbuiting. Hij beschrijft ook persoonlijk hoe hij bijna meeging in een breekpunt: de neiging je oude leven op te geven voor een beloofde verlichting, maar dat hij uiteindelijk terugkeerde naar zijn gezin en gewone leven.
Massaro is op de hoogte gesteld van het artikel en kreeg ruimte voor reactie, maar heeft niet geantwoord. Van Woerdens reconstructie schetst hoe modern spiritueel leiderschap zowel troost als risico kan bieden en laat zien welke machtsmiddelen sekteachtige groepen inzetten om volgers aan zich te binden en te exploiteren.