Italiaanse premier Meloni verliest referendum en is niet meer onoverwinnelijk

In dit artikel:

Italië heeft een referendum verloren over een brede hervorming van de rechterlijke macht: 59% van de kiezers kwam naar de stembus en 54% stemde tegen de voorstellen. De maatregel, al door het parlement goedgekeurd door regeringspartijen, zou rechters en openbare aanklagers uit het gezamenlijke bestuursorgaan (de Hoge Raad voor de Rechterlijke Macht, CSM) halen en in afzonderlijke raden onderbrengen. Een derde toezichtsraad, bestaande uit magistraten en leken, zou fouten en tuchtzaken behandelen. In de praktijk betekent dit volgens critici juist meer politieke invloed, omdat magistraten niet langer via verkiezing maar door loting in deze organen zouden terechtkomen, terwijl parlementair benoemde kandidaten wel gekozen blijven.

Premier Giorgia Meloni en haar minister van Justitie Carlo Nordio voerden campagne voor het ja-kamp. Zij presenteerden de hervorming als een middel om willekeur in vonnissen, ongestrafte fouten en door politiek gekleurde rechters tegen te gaan — onder meer gezien uitspraken die Meloni’s migratiebeleid hebben geblokkeerd. De linkse oppositie en juridische tegenstanders waarschuwden echter dat de verandering neerkomt op een knelling van de rechterlijke onafhankelijkheid en vergelijkt het traject met autoritaire neigingen elders in Europa.

De campagne ontaardde in een stemming waarin de persoonlijke positie van Meloni prominent werd. Zij mengde zich actief in de campagne om niet het lot van haar voorganger Matteo Renzi te delen, die tien jaar geleden opstapte na een verloren referendum. Aan de andere kant waarschuwden prominente rechtspraakfiguren dat verlies of winst ernstige gevolgen zou hebben voor strafrechtelijke handhaving en corruptiebestrijding.

Politiek gezien is de nederlaag voor Meloni geen directe ramp — ze heeft gezegd niet af te treden en blijft populair — maar de uitkomst is wel een tegenvaller voor haar hervormingsagenda. Vooral het plan voor een rechtstreeks gekozen premier met uitgebreide bevoegdheden, dat zij als centrale hervorming ziet, krijgt nu een veel moeilijker politieke realiteit: ook daarvoor zou een volksstemming nodig zijn, en na deze teleurstelling is het onduidelijk of ze dat nog aandurft.