Israëlische zakenman verdiende zo'n miljard met omkoping via Nederland
In dit artikel:
De Israëlische zakenman Dan Gertler heeft volgens onderzoek zo’n miljard euro verdiend met omkoping rond kobaltmijnen in Congo, maar houdt vrijwel al die opbrengst: het Nederlandse Openbaar Ministerie heeft begin maart Fleurette Properties — Gertlers in Nederland geregistreerde brievenbusfirma — een boete van 25,8 miljoen euro opgelegd. Dat bedrag is miniem vergeleken met de geschatte opbrengst; ruim 99,97 procent van de volgens onderzoekers met corruptie verworven winst blijft dus in handen van Gertler.
De kern: in 2010–2011 betaalde Gertler steekpenningen aan de rechterhand van toenmalig president Joseph Kabila, waarna hij lucratieve mijnlicenties kreeg en die via samenwerkingsverbanden, onder meer met de Zwitserse grondstoffengigant Glencore, tot 2017 exploiteerde. In 2017 betaalde Glencore ongeveer 960 miljoen dollar om Gertler uit te kopen; samen met royalties leverde dat volgens Congolese anticorruptie-ngo Le Congo n’est pas à vendre het geschatte miljard op. De Verenigde Staten plaatsten Gertler al in december 2017 op een anticorruptiesanctielijst en stelden dat zijn transacties Congo voor miljarden aan belastinginkomsten beroofden.
Het Nederlandse strafonderzoek (onder de naam Samos) begon in 2018 na een aangifte van de Zwitserse ngo Public Eye en bleek complex en langdurig: het OM wijst op internationale procedures en uiteenlopende expertise als reden voor een onderzoek van jaren. Omdat de feiten dateren van vóór een wetswijziging die omzetgerelateerde boetes mogelijk maakte (2015), kon het OM geen boete opleggen op basis van Gertlers opbrengsten; de opgelegde geldboete zou volgens het OM adequaat zijn en bovendien daadwerkelijk naar de staatskas gaat.
Critici zijn ontevreden: anticorruptie-experts noemen de straf buitenproportioneel laag en vinden het opmerkelijk dat Gertler geen strafrechtelijke vervolging en daardoor geen strafblad krijgt, terwijl Fleurette schuld erkent. Eerdere en latere transacties met gelijkaardige kenmerken — waaronder betalingen door Eurasian Resources Group in 2018 — werpen de vraag op of er meer onopgeloste zaken rond Gertler bestaan. Glencore trof in Zwitserland eerder een schikking van 150 miljoen dollar; het Nederlandse OM seponneerde daarna zijn zaak tegen het bedrijf. Gertler heeft via een PR-bureau gereageerd, terwijl het OM terughoudend blijft over mogelijke lopende onderzoeken.