Israël bereikt nieuw dieptepunt met doodstrafwet: 'Apartheid in extreemste vorm'

In dit artikel:

Het Israëlische parlement keurde maandag een wet goed die de toepassing van de doodstraf uitbreidt naar moord met een terroristisch motief — een maatregel die in de praktijk vrijwel uitsluitend Palestijnen op de bezette Westelijke Jordaanoever treft. De uitvoering komt via de Israëlische militaire rechtbanken die op de Westelijke Jordaanoever al decennialang vrijwel uitsluitend Palestijnen berechten; veroordeelden zouden binnen negentig dagen worden opgehangen, mogelijk uitstel tot 180 dagen, en sommige Israëlische rechtsgeleerden zeggen dat gratie of strafvermindering niet aan de orde is.

De stemming leidde tot directe verontwaardiging. Nationale veiligheidsminister Itamar Ben Gvir vierde zichtbaar (hij schonk champagne met een speldje van een galg op zijn jasje) en verzette zich tegen druk van de EU; oppositieparlementariër Ofer Cassif noemde de maatregel op sociale media een «genocidewet». In theorie kan de wet ook op Joodse Israëliërs worden toegepast, maar deskundigen wijzen erop dat het vereiste motief — een poging het bestaan van de staat Israël te vernietigen — praktisch uitsluiting van Joodse extremisten betekent. Dat leidt tot kritiek dat de wet selectief en discriminerend zal worden toegepast; Moshe Saada, medeauteur van de wet, ontweek vragen of dit ook zou gelden voor bekende gevallen van Joods geweld.

Internationale en binnenlandse organisaties veroordelen de uitbreiding: de Verenigde Naties, mensenrechtenorganisaties en de Europese Commissie uitten kritiek, maar concrete sancties ontbreken vooralsnog. Midden-Oostenkenner Paul Aarts spreekt van «apartheid in zijn extreemste vorm» en wijst op een bredere patroon van dehumanisering van Palestijnen. Marcel Brus, hoogleraar internationaal publiekrecht, noemt de wet «puur discriminerend» en wijst erop dat apartheid een internationaal misdrijf is. Hij benadrukt ook dat de militaire rechtbanken structureel minder waarborgen bieden dan civiele rechtsgangen.

Juridische tegenstand is meteen gestart: de Vereniging voor Burgerrechten in Israël diende een verzoekschrift in bij het hooggerechtshof omdat het parlement volgens hen geen wet kan maken die alleen geldt voor niet-staatsburgers op de Westoever. Sommigen betwijfelen of de wet juridisch houdbaar is in bezet gebied waar oorlogsrecht geldt; anderen vrezen dat de wet, zelfs als het hof ingrijpt, door kleine herformuleringen alsnog zal worden ingevoerd.

Analyses wijzen ook op bredere context van geweld: sinds 2020 zijn zeker 1.100 Palestijnen gedood door Israëlische militairen en kolonisten op de Westoever, zonder dat daar volgens een recente analyse vervolging van Israëlische daders tegenover staat. Kritiek op westerse regeringen, waaronder Nederland, richt zich op het gebrek aan harde actie naast veroordelende woorden.