Is Poetin paranoïde geworden? "Extreme machtsposities kunnen leiden tot hyperwaakzaamheid"

In dit artikel:

Filosoof en psychiater Damiaan Denys (Universiteit van Amsterdam) bespreekt in het radioprogramma De wereld van Sofie hoe macht en isolatie paranoïde trekken kunnen versterken, naar aanleiding van recente berichten dat de Russische president Vladimir Poetin zich vaker terugtrekt in zwaar beveiligde bunkers en zijn omgeving strenger controleert. Volgens Denys bestaan er verschillende vormen van achterdocht: alledaagse wantrouwen, psychiatrische stoornissen en een stabiele persoonlijkheidsstijl. Bij autoritaire leiders is vaak een mengvorm van de laatste twee zichtbaar: aan de top ontbreekt tegenspraak, waardoor "alles wordt dan geïnterpreteerd in functie van mogelijke dreiging."

Isolatie werkt als een versterker: als iedereen alleen instemmend reageert, vervallen leiders in hun eigen gedachten zonder externe correctie. Dat creëert een vicieuze cirkel—meer angst leidt tot strengere controle, wat de tegenspraak verder uitwist. Denys benadrukt ook de nuance dat niet alle achterdocht onterecht is; reële bedreigingen bestaan, maar in paranoïde patronen worden die dreigingen op alles geprojecteerd, waardoor zelfs kleine signalen als onderdeel van een groot complot worden gezien.

Hij trekt parallellen met menselijke emoties zoals verliefdheid en legt uit dat behoefte aan betekenisvorming mensen vatbaar maakt voor complottheorieën. Als belangrijkste remedie noemt Denys de aanwezigheid van mensen die durven tegen te spreken: tegenspraak fungeert als reality check en kan voorkomen dat iemand in een gesloten, dreigingsgerichte denkwereld belandt.