Is het einde van de oorlog in Oekraïne werkelijk in zicht?
In dit artikel:
De roman Endling van Maria Reva dient in dit stuk als ijzingwekkende spiegel voor de realiteit in Oekraïne: waar begin 2022 huizen nog stroom en daken hadden, zijn vier jaar later regelmatige Russische aanvallen op woonwijken, op honderden kilometers van het front, dagelijkse beslommering. Deze bombardementen leggen elektriciteit en verwarming lam tijdens een uitzonderlijk koude winter; het aantal burgerslachtoffers steeg het afgelopen jaar met circa een kwart, en recent werden voor het eerst een passagierstrein en een personenbus opgeblazen.
De strategische logica achter de campagne tegen burgerdoelen is vermoedelijk druk zetten op de Oekraïense wil en zo de onderhandelingspositie van Rusland te verbeteren. Tegelijkertijd verhogen ook de Oekraïense autoriteiten de inzet: de nieuwe minister van Defensie wil het aantal Russische doden sterk opvoeren om een voorwaarde voor vrede te scheppen. Beide kanten versnellen dus hun oorlogsinspanning naarmate het eindspel dichterbij lijkt te komen, een dynamiek die het conflict kan verlengen in plaats van beslechten.
Op het slagveld transformeert de klassieke frontlijn in een brede, grijze zone van vijftien tot twintig kilometer waar kleine eenheden opereren en drones domineren. Volgens een rapport van de Estse inlichtingendienst veroorzaken drones nu driekwart van alle slachtoffers. Operateurs zoals Andrii Kobaliya sturen drones op afstand; vrijwilligers bouwen en onderhouden veel van die systemen, zoals ook in reportages is gedocumenteerd. De terreinwinst is uiterst gering — in de belangrijkste sectoren boekt Rusland volgens het Amerikaanse CSIS tussen de vijftien en zeventig meter per dag — langzamer dan bijna elke oorlog van de afgelopen eeuw en trager dan de Slag aan de Somme.
Diplomatieke pogingen blijven stroef en gefragmenteerd. In plaats van één geïntegreerd vredesproces lopen gescheiden gesprekken tussen de Verenigde Staten, Oekraïne en Rusland, wat het onzeker maakt of er ooit een bindend akkoord komt dat beide strijdende partijen en internationale actoren steunt. Sommige waarnemers zien wel lichtpuntjes en beweging richting een eindspel; anderen noemen het telkens weer een repetitieve, uitgebluste voorstelling — een soort groundhog day.
Oekraïne lijkt nu twee sporen te volgen: blijven onderhandelen en tegelijk voorbereiden op een langdurig conflict met een groeiende rol voor Europa. Reva’s roman blijft symbolisch: creatieve overlevingsstrategieën, bittere ironie en een sprankje verlossing. Hoe snel en in welke vorm een einde aan het geweld komt, blijft de centrale vraag — Zelensky omschreef het als “de laatste kilometer”: het moeilijkste stuk, maar misschien toch dichtbij.