Is Emmer-Compascuum eindelijk af van de penning van Kröner, die hun huizen duurder maakt?
In dit artikel:
Ilonka Kröner (73) is op 27 februari overleden. Haar overlijden zet in Emmer-Compascuum een oude, omstreden erfpachtconstructie — de zogenoemde twintigste penning — weer in de schijnwerpers. Kröner erfde de rechten, die de familie vanaf 1912 bezat, en was erfpachthouder van bijna 300 percelen in het dorp. Bij iedere woningverkoop moet vijf procent van de opbrengst worden afgedragen aan de rechthebbende; daarvoor staat volgens bewoners geen concrete tegenprestatie.
De twintigste penning vindt zijn oorsprong in de 19e-eeuwse turfwinning: om wegen en onderhoud te bekostigen leverden grondbezitters vroeger jaarlijks een bijdrage, en bij verkoop werd een twintigste penning geheven. In 1874 werden deze rechten bij Koninklijk Besluit eeuwigdurend verklaard. In het naburige Emmer-Erfscheidenveen verdwenen de rechten in 2006 nadat het waterschap ze aan de erfpachters overdroeg; in Emmer-Compascuum bleef de regeling bestaan en is die bron van wrijving.
Het dorp heeft al decennialang geprobeerd de regeling te beëindigen. Pogingen liepen uiteen van wetswijzigingen en gerechtelijke stappen tot een lokaal bod van Dorpsbelangen zo’n zeventien jaar geleden, maar overeenstemming over een koopprijs kwam niet van de grond. Recente juridische verkenningen brachten een mogelijke nieuwe invalshoek: historische akten zouden impliceren dat de heffing slechts geldt als daar een tegenprestatie tegenover staat. Als die ontbreekt, kan de juridische grondslag zwakker blijken te zijn — een potentiële opening om de regeling aan te vechten.
Wie nu de rechten overneemt en wat het overlijden van Kröner juridisch betekent, is onduidelijk. Dorpsbelangenvoorzitter Gerard Gustin en PvdA-raadslid Arno de Vries zeggen niet te weten wat in haar testament staat en zien het overlijden als aanleiding om de kwestie opnieuw op te pakken. Wethouder Jan Bos bevestigt dat de gemeente eerder strandde in pogingen om tot een oplossing te komen en dat mogelijke vervolgstappen, waaronder een gerechtelijke route samen met woningcorporatie Lefier, worden onderzocht. De gemeente wacht formeel nog op bericht van Kröners zaakwaarnemer over wie nu de rechthebbende is.
Kröner was eerder publiek bekend als manager van André van Duin en als producent van onder meer radioprogramma’s en tv-shows, maar de laatste jaren leefde ze teruggetrokken. Voor Emmer-Compascuum blijft de kernvraag open: biedt haar overlijden een reële kans om de twintigste penning af te schaffen en zo woningbouw en marktwerking in het dorp te ontgrendelen, of verandert er juridisch gezien niets totdat erfgenamen zich melden?