Is de ontgroening op zijn retour? „Zonder hoger doel blijft er niets over dan zinloze pesterijen"

In dit artikel:

Duizenden aankomende leden van studentenverenigingen ondergaan de komende weken een ontgroening. Die inwijdingsrituelen zijn omgeven door geheimhouding en komen vooral in het nieuws wanneer ze ontsporen, zoals bij brandmerken, ziekenhuisopnames of het overlijden van een Belgische student in 2018. Zulke incidenten beschadigen het beeld van studentenverenigingen, ook al verschillen de rituelen sterk per vereniging.

Landelijk CSFR-preses Hugo Brandsen denkt dat de ontgroening mogelijk geen lange toekomst meer heeft; binnen verenigingen lopen de meningen uiteen. Barend Last, die zelf zware ontgroeningen bij de marine en studentenvereniging Unitas meemaakte en er een boek over schreef, vindt afschaffing niet nodig. Volgens hem kunnen ontgroeningen vormend en verbindend zijn, zolang ze een duidelijk hoger doel hebben. Samen moeilijke opdrachten uitvoeren, grenzen leren kennen en groepsvorming staan daarbij centraal.

Geweld, misbruik en zinloze pesterijen zijn volgens Last geen onvermijdelijk onderdeel, maar ontsporingen die ontstaan wanneer grenzen vervagen. Hij waarschuwt dat activiteiten ook de cultuur van een vereniging kunnen beïnvloeden: seksistische liederen kunnen bijvoorbeeld bijdragen aan een vrouwonvriendelijke sfeer. Daarom moeten verenigingen niet alleen een draaiboek, maar ook een ‘witboek’ gebruiken waarin het doel van elke activiteit wordt uitgelegd. Als iets uitsluitend uit traditie gebeurt, moet het worden heroverwogen.

Ontgroeningen bestaan al sinds de middeleeuwen, toen universiteiten nieuwe studenten ritueel zouden ‘beschaven’. Door de eeuwen heen leidden misstanden herhaaldelijk tot maatschappelijke ophef en aanscherping van regels. Tientallen verenigingen ondertekenden inmiddels een gedragscode met afspraken over voedsel, water, slaap, alcohol, medische zorg en een vertrouwelijk aanspreekpunt. Last pleit vooral voor gezamenlijke beproevingen in plaats van individuele vernedering: ook zware opdrachten kunnen volgens hem uitdagend zijn zonder mensen te beschadigen.