Iranoorlog leidt tot tweedeling. Rijkeren voelen vooral de brandstofprijzen, armeren bibberen door de energierekening

In dit artikel:

Onderzoek van het Centraal Planbureau (CPB) toont dat de hogere energieprijzen door de oorlog in Iran vooral de lagere inkomens treffen, terwijl midden- en hogere inkomens het meest gevoeld hebben van de gestegen brandstofkosten. In een scenario met prijzen zoals begin juni daalt het besteedbare inkomen van huishoudens gemiddeld met ongeveer 1 procent; bij een langdurige blokkade van de Straat van Hormuz — waarbij benzine in het CPB‑scenario tot circa 3 euro per liter stijgt — komt dat neer op ongeveer 2 procent minder bestedingsruimte.

De verdeling van effecten hangt samen met bezit en uitgavenpatronen: hogere inkomens hebben vaker een auto (circa 90 procent tegenover 50 procent bij de laagste groep) en merken daardoor de brandstofprijs sterker. Tegelijkertijd vormen energierekeningen (gas en elektriciteit) een relatief kleiner aandeel van hun budget en zij hebben vaker warmtepompen of elektrische auto’s, waardoor ze minder afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Lage inkomens geven een groter deel van hun inkomen aan gas en licht uit en hebben doorgaans niet de financiële ruimte om over te stappen op duurzamere technieken, zelfs niet met subsidies, waardoor ze kwetsbaarder zijn voor prijsstijgingen.

Het CPB waarschuwt dat vooral de winter van 2027 problematisch kan worden: veel energiecontracten lopen dan af en consumenten worden geconfronteerd met nieuwe, waarschijnlijk hogere tarieven. In april had slechts 33 procent van de huishoudens al een energietarief dat na het uitbreken van de oorlog inging; medio 2027 zal dat voor naar schatting 95 procent het geval zijn.

Als beleidsaanpak pleit het CPB voor gerichte compensatie van energie-uitgaven — vergelijkbaar met het in 2022 gebruikte Tijdelijk Noodfonds Energie — in plaats van breed ingrijpende accijnsverlagingen op brandstof. Een brede korting op brandstof kan volgens betrokken onderzoekers bovendien de transitie naar elektrisch rijden en woningverduurzaming ondermijnen. Voor de lange termijn stelt het CPB extra investeringen voor in het verduurzamen van sociale huurwoningen (bijv. warmtepompen en zonnepanelen) om de kwetsbaarheid van lagere inkomens structureel te verkleinen.