Iran eist toestemming vooraf én tol voor passage Straat van Hormuz: internationale kritiek groeit
In dit artikel:
De Iraanse autoriteiten hebben scheepvaart door de Straat van Hormuz effectief aan banden gelegd: rederijen wordt dringend afgeraden door te varen zonder vooraf afstemming met de Islamitische Revolutionaire Garde. Als officiële reden noemt Iran het risico op mijnen na ‘wekenlange gevechten’; in de praktijk ligt het verkeer er sinds het staakt‑het‑vuren grotendeels stil. Volgens het Iraanse persbureau Fars zijn er slechts enkele schepen gepasseerd, waaronder twee olietankers, en had Teheran de doorvaart eerder tijdelijk opgeschort als protest tegen Israëlische aanvallen in Libanon.
Tegelijk werkt Iran aan wetgeving om een formele tol van 2 miljoen dollar per schip in te voeren. Vrachtschepen moeten hun gegevens doorgeven zodat Iran kan controleren op eventuele banden met de VS of Israël; doorgang zou dan pas na toelating en betaling worden toegestaan. Dit formele systeem zou een uitbouw zijn van reeds bestaande, informele betalingsregelingen en maakt volgens Iran deel uit van voorwaarden voor een duurzame vrede met de Verenigde Staten.
De plannen roepen felle internationale verontwaardiging op. De Griekse premier Kyriakos Mitsotakis noemde het volstrekt onaanvaardbaar dat Iran tol zou heffen op elk passerend schip en pleitte voor een apart internationaal akkoord over de straathandel zonder heffingen. Ook Nederland en Duitsland keren zich tegen de maatregel; de Nederlandse premier Dilan Jetten waarschuwde tegen meegaandheid aan wat hij ‘afpersing’ noemde, terwijl de Duitse minister van Buitenlandse Zaken aandrong op heropening van de vaarroutes. De Amerikaanse ex‑president Donald Trump liet weten te overwegen de zeestraat samen met Iran te beheren, als een soort joint venture.
De inzet is groot: gemiddeld passeerden hier ongeveer 20 miljoen vaten olie per dag — grofweg een vijfde van de wereldproductie — waardoor controle of sluiting van Hormuz directe gevolgen heeft voor wereldwijde energievoorziening en handel. Juridisch staat dit haaks op de internationale principes rond vrijen doorvaart, wat de discussie over de legitimiteit van Irans tolplan extra politiseert.